Full text of "Brevis narratio eorum quae in Florida Americae provincia Gallis acciderunt ... : quae est secunda pars Americae. Additae figurae et incolarum eicones ibidem ad vivum expressae, brevis item declaratio religionis, rituum, vivendique ratione ipsorum ..."

See other formats


_/u- 





k 




^ &. 








ipiiinnttri 



/jz 



!E-j«31i)[il!iiiiiIilK!ii'', 



BREVIS NARRATIO 

EORVM QV^IN FLORIDA AMERICA PROVICIA 

Gallfs acciderLint^fecimda inillam Nauigationejdiu 

ce Renato de Laudoniere clafEs Pra?fectO. 

Anno M D Lxinu 

i QVAE EST SECVNDA PARS AMERICAE, 

\AMitafiaurcp er Incolorum eicones ihidem aa 'vivii exprefsce: 
hrevis item Declaratio Reliaionisj rituuiiij^vixtenaiaue^ 

i ratione ipJbrwrL^. 

\ Aiic^ore 

lacoto lc Mo^^nej cui cognomen de Morgues^LatidonierutiL 

in ea Natiigatione Cec^unto. 
Nunc primun^ Gallicojermone a Tkeodoro aeBry Leodie/i/e^ j 
in laccm edita: latio ijero donata a C.CA. 



nmfiimimmtmt 



' <^ h^ > X 






'^•'^ 





A 



FRANCOFORTI AD MOENVM 

"lypis loanis Wecheli,Sitmtibiis xierotneodori 

deBry Anno M D XCI . 
Venales reperiiitur in officiiia SigisfnunM FetmbeJii 

'■' III !!■ II I I 'll I ■! Illl III I II I I I I I I 



:^niE5^s:^m3aKS3f^cc^ 



^NjBI 



wimnmmraiiiinmm 



ii'iiili"in'nm»yiiin»>irt 

ililiil 



ILLVSTRISSIMO 

PRINCIPI AC DOMINO 

Dn. CHRISTIANO, DVCI SAXONIiE, 

LANDGRAVIO THVRINGIiE, MaRCHIONI M I S.N I yE, 

Burggravio Magdcburgenfi , Sac. Rom. Imperii Archimarichalco 

& Eledlori, &c. Domino fuo Clemen- 

tiflimo. 




rLTjs flacmt Ilh Trincepsac 9!) omme QlementlfsU 
me , Virgini^ htftoria , quam JU'"'' V. C. nomim dicavi. 
Nucm luceemitto Florid^ hijioriam.per brevem quidem 
illam,fed quA multafcttu digna contmeat paucis adhuc 

_ „ cognita- & cumfluribm elegantioribusojue iconibus ^ 

. fi^urisjtt exornata quamfupenor, addtta etiam (^horografhia dtli- 




i 






\ 



340G59 



Epiftola Dedicatoria. 

(ranttfsime expreffa , ^m magnam njenufiatem tUi conciliat [Jcio enim 
nuUam iRius regionis defcriptionem^ haBentts fuifje publicatam quA 
huic comparan pofstt) magisadhucplacituramJj?ero,Namilla hKevi-' 
ter expltcat cjuid Gallis duce Laudonniero in eam Tro 'vinciam.profe" 
^is dccidertt anno aid lx r. 0^quam crudeltter contra tufiurandum 
^datamfidem ahHiJpanisfint trucidati deinde Incolaru morcjyrittif, 
ceremonias^viBns rationem,^ ornatum luculenter admodum expri" 
mit-His ingenium vafrum^^acrcadbeilumpronumj^vindt^x, cupidum^ 
contraVtrginienfibusmite ^placidum. 

Licet autem nuUisfumtibus [quifane nonfuerunt le^ves^aut laho" 
rihus peperceftmiUthu Ht/ioria ornatior, plenior & abfoluttor in lU" 
cemprodiret-non defuturos tamenfiifj?tcor{ut tetricum , ^ alienos co- 
nattis carpendi prurigtne lahorans eti quorundam tngentum ) qui ca» 
"viUentur. • . 

Eam ob caufmjtttVngmixpatronum antedelegilll'"'^^ V. C.Jub 
cuitisprAfdtotutaeJjepojJetabiJiorumvttiltttgatorum ^ maleferia'* 
torum hominpi' Iheontno dente fc eiufdem jlt"^ V, C.tutela commen-' 
dandamputa vi hanc tpfiusjororem Floridam . 

fUam igitur eadem antmi bentgnitate excipere ^fo vere digna- 
hiturJU'"'^ V. C. cumforore longe venufiior (it ,& me cumutraque 
commendatum hahere. 

*D Er s OPT. MAX. Ill'"'^^ V. C. omnifelicitatis genere^pro di' 
*vinapia clementia projequi veltt. T>atum Francofurti ad M.oeniini 
^o. Fehruartj Anno reparat&faiutis humana cl d I d x c i. 

lllm=«V.C. 

humilimuscliens 

. ~ TheodoricusdcBry 
Leodienfis , & civis 
Francofurtenfis. 



,; :. '•'* 



BENEVOLO LECTORI. 





O L I exiftimare^bcnevole Ledor, F/rg/«/<qua ante aliquot 
menfes publicani fecimus, &hanci^/or/£/^, quam tibinunc 
proponimus, HiftoriasnobisdumtaxatefreconcciTaSj ut vo- 
iuptatem ex earum ledione & intuitu caperemus^tametfi^ut 
verum fateamur, eares magnopere animos etiam afficiat: {ed 
potius,ut oblervatis immenfis & admirandis Dei operibus , illi gratias a^amus 
pro accepto bencficio, qubd fe nobis patefacere, & falutis viam nos docere di- 
gnatusfit, cumanimadvertimus rniferos iftos Floridse & vicinarum Provin- 
ciarum incolas (qui tamen ab uno ex Noe liberis haud dubie originem duxe- 
runt,a Cha,m verb potius,utcredibile eft,quam ab ullo ex reliquisjcognitionis 
Deiadeoefleignaros. Alioquiiane eleganti corporislymmetria donatifunt, 
magni, robufti , audaces , agiles : fummi tamen diftimulatores & infidi. Luri- 
dum & fbrdidum colorem habent , quem corporis inundione oleo quodam, 
& Solis ardoribus contrahunt: namrecens nati latis funt albi. 

)( )( 5 



340659 



Adlecftorem Praefatio. 

Vt verb in Virginia: hiftoria fignificavi a quo illius icones acceper am • uc 
ctiamribifignificandumcluxi, hanchiftoriam &ejus iconesinAngliaacce- 
piffeavidualacobileMoyne, cuialiascognomendeMorgues inditum erat, 
pidoris^qui Laudonnierum in eam Provinciam fecunda navigatione comita- 
tuseft^ifticqueiconesexpreflit, deindereigeft^ehiftoriam conkripfit, qaam 
dum viveret aliquoties mihi oftendit. 

Gaudio igitur perfufus me eam efTe nadum,nullis fumptibus peper ci , ut 
illam pr^elo committerem , egoque & meiliberi diligentem operam impendi - 
mus incidendis in ^reas tabulas iconibus , ut nitidiores eftent , licet parum ciu- 
rabiles^quiadelicatiorillafculptura facile atteritur. Meatamendiligenriani- 
bileffeciftem, omnia enimin variasfchedasdifperfaacceperam, niiiNobiiis 
virimeiamici benevola operainrebus ordine diftribuendis adjutus fuiftem: 
quin &Gallicum Hiftorix fermonem ille expolivit,& eam deinde Latinam fe- 
cit,quemadmodum antea Virginiac Hiftoriam. 

Provinciar ergo Chorographiam,Incolarum icones,vivendirationem & 
ritus ad vivumexpreflbs,ribique oblatos,ut non minus commodc , quam fiin 

ipfa Provincia verfareris , contemplari poffis , eo animo accipe , quo 
ribi offeruntur; fpero etiam futurum, Deo annuente, 
ut aliquid adhuc aliu d h uj us fa- , 

rin£eaccipias. 

Exem 





EXEMPLAR CAESA- 

rei Privilegij. 

VdolphfS II. Divinafdvente clementiaele(^us I{omano^ 
mm Imperator ^fem^er ^ugufltis , Germania, Hungaria, Bohe^ 
mia,Dalmatia, Croatia:,Sdavonia,&c. Kex,Archidux Auftria:, 
i T>ux Burgundia, Styrta, (^arinthia, CarnioU ^'Wirtembergjy 
_ «_ _ __.. &C'ComesTyrolis,&c.l{ecognofcimusO'notumfacimustenore 
prafentium umverfs, nobis &Jmperio dileSium Theodoricum de Brj civem Fran- 
cofurti adMcenum , humiliter nobis exponendum curajfe , quodmagna cura & ma- 
gntsfumptibus Incolarum ^merica habitus , ritu^ & mores in aneas tabulas incide- 

rit,quodopushbenterinlucememitterecuperet,demiffeetiamfupplical]e{quando- 
quidem nemini idadverfim yfedmultisgratumfuturumftt.magniq^ in eam remfim- 
ptusftnt ipftfaciendi ) ut Cafareo noftro privilegio eum munire clementer dignemur, 
necuiquamalteri,quifuum commodum cum ifftusfimmodetrimentoquxrit ,<zmai 
iflas tabulas aut icones velhoc opus imitari aut exprimere liceat. Nos illius humilibus 
precibus annuentes, ex certa noflra Qefarea Maieflatisfcientia & authoritate hanc 
gratiam ^privilegiumpradido Theodorico de Bry concedimus , ut pradiSlos typos 
t^ icones in lucem edat, &ne intra quadriennium ab huius privilegii concefiene jup- 
putandum, quij^iam, quicumque tandem illeft, iflas icones adimitationem excudat 
autftc impreffas invehat.importet.aut vendat.Quapropter inhibemusflngulis noftris 
erfacrifmpertifubditis&fldelibus, cuiufcunquedignitatis,ftatus &conditionis 

pnt,pr4ertimautemommbusTypographis,bibliopolts,aliifquelibrariamncgociatio- 
nem exercentibus,nifinoflram indignationem &gravempcenam incurrere velint; 6» 

vetamuSynequiseorumyautaliuseorumnomine,prMas areas tabulas & icones 
quasfepe memoratus Theodoricus de Brj excudet,intradi^um quadnenniumad 
imitationem imprimat , autftc tmpreffas circumvehat , venales proponat aut quoquo 
modo diftribuat,aliosve idfacerepermittat,fubpcena noftra indignationis &amifio- 
nisfingulorumexemplarium di^a imprefionis , qua fipedi6ius Theodorusde Bry, 
ubicumque locorum nafiusfuerit,perfe, veifuos.propria authoritate &ftne impedi- 
mentoftbi vendicarCyatque illisprofuo arbitrio utipoteritjibere , &fine detrimento. 
Debebit tamenfipeprafattis Theodoricus de Bry , nifihac noftragratia &pri- 
vilegioprivari velit,triaprJfata imprefionis exemplariapropriis impefts adnoftram 
Imperialem Cancettariam tranfmittere. Harum teftimonio iiterarum manu noftra 
fubfcriptarum& figitti noftri imprefione munitarum , Datuminnoftra Regiaarce 
Tragayvigefimaquarta o^Pkfartiiy^nno Domini Mittefimo quingenteftmo & m- 

nagefimo,%^egnorumnoftrorumKomanidecimoqumtOyHungaricidecimoo6iavo, 
& Bohemici etiam decimoquinto. 

Rudolphus. 

Ad mandatum facrs C^s* 

Ma"' proprium 
lacobKurzvon 

SeniFtenau. 

A. Er/lenberger. 




HlSTORIA LVCT 



V O S JE 



EXPEDITIONIS 

GALLORVM IN REGIONEM 

FLORIDAM, OMINE ADMODVM 

INFAVSTO SVSCEPTiE, 

Anno 15^5. 




E Inuentione ^ admmifiratione Kegion^ Floridje, fiecia- 
Itter yero de Itmere loannis Fontij,Ferdinandi Sotti 5 ^ qmrun- 
damitem<SMonachorum3 diuer/is temporibus nimis infeliciterm 
hasterroiinfiituto. 

Efi animus^ iuuatque memorandam Expeditionem in Flo 
* RiDENsiVM Kegionemfer GallosfaUtamfijlo nofirofrofequi:, ^^ 
quidemferie ytpriufquam adipfetm opus accingamur,de muentione , mox de admmi- 
ftratione eius qu(edamfeiccin5iepr<emittamusjlnuentionem origme,nomine ^fitu ah 
foluemushremter, 

I. De Inuentione F l o r i d ^. 

Joannes Tontimaquibufdampriflm Inuentor celebratur.^Nonprocul ah Hi- 
^amolalnfelai.ineamundiparteyquaa recentioribus nouae Indu titulo celebratur, 
fitaeB ^ aliaquasdam '^oriquenadiUa-.Uatcmutato nomine nofiraa:tateab Hifea- 
nis vocatur Infela SanSii lohannis deportu dmite. 

loannes l?oHtiusprimm omntumperhibetur inueniffe hancy& in ea VrafeSiu- 
ram obtinuijfeifedcum hancfedempbi nonfatis tutamfiabtlttamye exifiimaret^pro- 
fterDidacum,magntifitu<s & celebratifimi Chrifiophori Columbifilium Admira- 
lium/eu Clafiis FrafeUum (feneralem <is* Gubernatorem Kegium per nouas Infulas 
{cuiuspotentiamfeifeeoiamhabens ^metuebat ne ex inuidorum machinattone peri- 
ffeim altquandopellereturea lnfula)temporifebidehofiibus euitandis,deque nouisfe" 
dibus inuefiigandts confulere yoluit. 

eAnno igiturfalutis isUtprtuatofemptUsduabtA/ celoctbus, commedtu 0* mi- 
litibus infiruSiiSjyela in altum dedit,<^ tamdiu continentislittus ad Sehtemtrionem 

XX 



Hiftorialuduofe expeditionis 

*X>emnsJecHtus eUidonec infulam Bmmiam offenderet^ eamque explorarety qu<e yer^ 
fus mlum iAntarSikumymn y/que adeo aferacifima illa c^ ampltfima infrla Cuha 
pftaeH, 

Fons luucntutis» 

Cifca hdic iffa temfora conftam rumor Jpargebatur de fcaturigine feti fonie a^ 
qux cuiufdam medicamentofs , cuius tanta ejjet yirtus (^ natura ^is , ytfquis eam . 
fotaretyouantumuis decrefitusyi^ planeiam canis ohptm^yi i^ efficacla eius adeo iu- 
uenefceret^yt adokfcentis yiginti annorumflorem ^ yigortm referre yideretur. 

l/umsfama celebrattone IPontius tlleSiuS ,• multum diuque circa hanc tnfitam 
^vagabundusjtnueftigationtj mirandtehuius ,fedfabulofa intenm faturigints , cuius 
tanta virtutespradtcabatur^miro ardore indulft, vtresqueplus detrtuit indies , quafn 
eas reparartt^Nam yltrafmefre yai ia drcumueUus maria, yarias molefiias errando 

pertulit, 

Toto itaque iaSiatuspetago^ (rf^es tantasfruflraprofequens^tandem primus i^ 
pfedelattis eHtnnouas^ ante hacpiane incognitas Indta Occidentalis orasmdt^ 
terraneasj exparte continenttiunSias* 

De nomioe Regionis FloridjB. 

Imgrejfus itaque Regionem hanc '^ontms^eam nomine FLOttiiM infgnijti 
quodcafitin tpfi Falmarum fefto , qux feftiuitas HiJJanorum confuetudiue Paftha 
ilmdum dtcitur,hucappulijfet,prtmusque eam objeruajfet, 

De fitu feu pofitu Regionis F L o R I D iE. 

I/uius Regiontjpars prominensjeu anterior non dtfimilis eH manictz , cuius 
cuJhislongotraHuinmareexcurrit^ 

Longttudoeiuscircitercentumjatitudoyero quinquaginta miliaria Gallicai 
Jeuleucaspatet.Extremumpromontortum yigintiqutnquegradusab aquinoSiiali li- 
nea diftat-.dehincpaulattmfifi expticat d expandit yerfus Thraciam yentum^fiue <«- 
fttuatem Solis occafum. Vndojajiint ctrca eam cufJidemfiupYomontorium iocapturi* 
maque Injitte <£Martyres nuncupatx^quMt^ientemJJeSiat, 

Cofoilarium de variatione aucorum circa Inuentoredl. 

aAutoresdelnuentoreeiusyariant.t^. Vrbanus Calueto in f^eciali traStatu 
Jiio Galtico 1 de Nouo orbe , quem collegitex Ben^onij Hiftoria Itatice firtpta , ortgi- 
r>em tnaenttonts emspauto antiquioremjacit^i^ eam ab Itatis inuentortbusfiib Regis 
,: ■■'■annt^HetmctfiptimiauJJicijsdeducity quanquam HtfianiJu<R genttfauentes, 
Hffxor, ihn eam arrogent. Etus yerbafubijciaml^antum adtnuenttonem FLORiDJE(^in' 
' -t) etuspatmam Franctfcus Lopes de GomarayJitiftoricus Hifjanus ,Jua gentis ho- 
rmnibus ajfcribtt i ^ HiJJano cuidam loanni T^ontio Legionenfi attnbuit , i£ hoc 
imidem eius reigratidyyt axioma quod indubttatum ejfefibiperjitadet {cum tamenjtt 
fdjurn) yeruejfeajjerati nempe omnes India Prouincias ab JFJiJJanis inuentas efte,ex 
r.gptis quas ChristophorVS Colvmbvs Cenuenfis Itatus obfiruant^ 



■QOl.] 



tario 

cri- 



caufa 



Gallomm in Floridam ■ 

^iye-ro hanc Florwensivm Kegionem primHs imeftigxrit^ is certo indicio 
dQcerifotcjl^fmjfe nauclerum Venetum^qm eam Anno 14.96 fnmus obferuauit.-quam ''^^^- 
remje ita, habere Itabts quidam nohdifamdia nattis.^PhdofGvhi(S infHper, ^ riMathe. 
maticariifcientanm fentiffimus conjianter ajferuityqutfe idex ipjtus Naucleri inuen 
torii ore audiuiffe ajfirmabat,^ tum cum h^c affirmaret.multos adhucfuperjiites eius 
naittgattoms comites^tefles huius rei comrnonfrabatiqut quidemSvirhic nobtlts faL 
fum afjeruiffet^tpfltm mendacti arguerepotmjjent^ 

l/tec autemfunt ipfiu^ ytrt nobtlu Vhiiofophi verba, qux. magnificts qutbujd.am 
VenetiJfenatoribusdixtt,cum deratione inwhendorum aromatum aqp-etur. <tAn in com- 
ignoratis tnquit(erat autejermo tnftitutus de inuefti^anda ortentalilndia , qua Thra- 'f""""'^. 
ciasyentusJLat) quidegertt ciuis qutdam yefler, <-uir rei Nautic<e (ts^ Cojmop-apht^e '"i^"'"'^ 
itdeopentus,ythodietntota HiJj>antafibipa.remnon habeat ,eum autem perttia<^ aroma"™ 
tndufiriatntantumeuextt,ytKEX Hifiyanix tpfum pr<efccent omnibus naucleristn IffJ^Z. 
Occidentalem Indiam namgattonem tnfiituenttbus , a cuius ettam auvoritate res nau- 
tica itapendet,ytnemim,mfiipftuspermiffu yeleo nauigare ycl rem nauticam exerce 
reliceat.VndenomenSupremiNauclentulit. HiceB ^ominus tlle Sebafiianus Ga- 
botus,quem ante aliquot annos tnuift, cum ejfem fJiffah,tpfumque deprehendi pru~ 
dentem admodum e5^ perhumanum. Nam hononficentifitme me exciptens , plurima 
fingulartamihicommonfirauitiinter ahayero egregtam ^ artifictofifiimam quan- 
dam tabulam Cefmograghtcam,in qua delineatx erant omnes pecultares nayiTattones 
Lufitanorum fS Htffdnorum. 

Edocmtetiam me,qua occafione adharum rerum cognittonern , <^ perttiam tam 
perfeSiameue£iusefiet,^tyideltcetpatereius Venetiistn Angdam neaociattoniser- 
gonauigant^a^ Londinumyfque peruenertt,fe admodum luuene afikmpto, nonta- 
men adeo ignaro,quin iam humamores artes i£ fundamenta Sphtertca ajpcutus fue- 
rtt,patremautemcircaid tempustfitc extremum diem obijp ,quofamacelebernma 
^ercrebuerat ,Magnum tllum Chrtftophorum Columhum magnanimaindatrattone 
Juaapermjfeoraslndicas, ^hiecfamaadeo per Angliam, t^tn ipfa 'Ke^is Henrtci "'"f'"»» 
fepttmi,qm tum rerum pottebatur,aula tnclaruerat,yt non humana indufinafedpla- gii« k"x 
nenuminequodamfaSiumcrederent^ ytiterperoccafumin ortum patere obferuatum 
ejfet. 

Hmus igiturfam£gloria adeo infiammatus fui , yt tpfi alijuodopusfingulare 
ii immortale antmo conctperem:cum igitur adtutus mathematum cogntttone , fiLm- 
ca rattone mihiperffecium effet,nauigatione ad Thractam yentum,qutmedius efitn- 
teroccafum ^ fiptemtnonem , compendium ttineris faBurum ad Orientaleslndta^s, 
Kegiam ^atefiatem dehocpropofito meo certtorem facere confittui. Kex Henricusfe- 
pttmustnflitutummeum fummopere probautt , f^ naues duas fuis fumpitbus tnfiru- 
Basmthiprtebuit^ 

<i.4nnotgitnru9f!. in prtncipio yeris ex Anglia folui ,tter inter occafum <^ H9C. 
feptemtnonem dtngens. Necanimuseratadyllamregionemappellere, prtufiquam ad 
Cataij oram manttmam peruentjfem 5 htnc ad Jndtam defiendere proponebam. Sed 
elapfis aliquot dtehus me aficopo aberrajfe animaduerti,<^ adterram delatum,qu£ ad 
Septemtrtonemtendebat,ytxdicipotefiquamanimotumcofiernatofuerim\ V^ihilo- 

^ )()( ^ 



Hidorialuftuofeexpcditionis 

minm propojitummeum WjQanteryrgenSyf^ oras legens Septejmtrionemyerptijifjufn 
mihifcopumfiatuebam,Jj)eransJinum aliquem me rej^erturum^qmfetnteroccajum & 
Septemtrmiemtonuerteret ^donee adpohnojirt antarBici $6. graduum altitudtnem 
peruemrem. 

Huc eueBtis obferuam htttu dechnare yerfm ortum \ ttaque omnemfpem abij* 
ciens me tfttcfretum ahqModaut tranfitum referturum^remenfmfiim tter confeBumy 
yt Utttn adxquatorem tendens dihventtm objeruarem^fmperjjeransfretum ahquod 
inuentum irt^per qmdin Indtam penetrarem', atq,- tamdtu tUudfecutm fum , donec ad 
terramy qute hodte nollrts Florida dtcttur^ deferrer. hucprofefim fubfitt , nec "vltertm 
t€tendi,qutacommeatm deficiebat^^' tnde tn <iAngham redij. 

Htc tgitur Gabotm futt^qutl^gis <iAngh£ aujjtctis pnmm Floridam objer" 
uauit^eaque rattoneplm ttiris tn eam habent Angh,quam HiJJaniyfi adacqmrendam 
Trout?ici£ahcutm turtsdtcitonemjuffictt prtmam omntum illam conjhextjfi, Varro 
htec GabottprofeSito tantam tlh laudem concihauit/x>t tn ^ngham rediens , eamque 
feditiombm c3?* hellis ciuthbmturbatam repertens,tn HiJJantam conceJferit^ybiaCa* 
thohcts Re^tbm Ferdtnando t^ ffabei/a,humantfime exceptmjutt^ tradttisqj tUt nH- 
utbmad '^rafihx. regtonis oram marttimam lufirandammtjfm ,cum clajfeeoprofe^ 
^m eamperhifirare non defittttydonec adingentem tUum fluuiumyulgo de Plata, 
hocefi,argentetm cognominatum perueniret,quem aduerfum adfexcentas leucasju- 
bijt^extfitmansfretum quodptam ejfe^aut meatum marinum,qm ab altera conttnenttk 
parteje tn mare exoneraret, ^ tUt tterprlberet tn Ortentalem Indiam. >> 

Proxtmmpofi Gabotum,qutadFloridamprouinciamperuenit (quantum qui' 
dem refirtpotefi)futt loannes Ponttm Legtonenjis^cuim antefacia mentio* 

Pats altera , quomodo adminiftrata fuerit Florida» 

''Pontim igitut ea Prouincia duntaxat falutata <i^ ex^Jculata , in Injulam t)* 
loannis deportu dtuite reuertitur, eajfe yt clajfe tfihic parata ad occupdndam Flo-- 
niDAM profctfceretur. magnas entm opes Jetnea Troutncia reperturum putabatf 
(^ florentem ftatumfiabthturumutaqj magnis impenfis tnparanda JJafJefaBiSy Hi^ 
fbamaspetijt,adobttnendam a Rege Prouinctte tUtus occupattonem , ^ occupdta ad- 
mmtfirattonem.Eo cum peruentJpt.-Regtam Matefiatemdemaxtmisdfi labortbm ^ 
dtuturnis periculis in tmpetuofo mart extintlatis edocet, ab eademque n:jtpro tot tan-^ 
tisq'-) exhaufiis labortbm gubernatione <isr PrizfeSlura,tttm Jnfula Bimtni^ , tu Regio- 
nis F LORiD/E donaretur^anxte contendtt^ Sed xqre id obttnuit 0* intercejSton^ 
magis amtcorum,quam ex proprto mertto 0* ojfictis d Je fidehJSime prafittis yotipe- 
ttttonisquecompos facim efi. Pofiquam tam Trotunctam hancdRegia Matefiateob- 
ttnuijfet, tter tn l^ortqttenam lnfulam;ahas S. loannis de portu dtutte , remettti&^ 0* 
magnis tmpenfis mthtes confcribens clajfem infirutt ^ proponens animo fuopsr totant 
Bimtntam Infulam '^gionern Floridenfium nouas deducere colontas. Sed 'vbi 
Uttm Floridense ytx contigtjfet, tSfocios, arma , commeatum , ac nauaha ex- 
pofutjfet^iamquein loco opportumore oppidim arcem condere mohreturi barbaro* 
rum turba,attonita horum barbatorum hominum i^ peregrinorum nautgtorum con^ 

Jp^Utt 



Gallorum in Floridam. 

JheUu^teliifmi yenenatis mopmato iffos oppnmunt , tantoque tmpetu in ipfos ea, tot- 
'qtie-at,yt magnafociomm partec(eJa.,relij^M turpi fuga fbiconjulerent ^ ^ namhiU 
coufcenjis ahtrent. 

Infelix aduentus Pontii in F L o R I D A M. 

Pontiuf ipf in hoc tttmultu iaculo infeSio lethdliter yulneratus , 'vnus efugien- 
tihusfmt,^ventoCuha/n Injulam delatuj ex yulnere ifiicexpirauitv Sednecjolus 
Pontius yita exutus ocaditjiquidem multi HiJJanorum , quos huius expeditionis fo- 
■ tios aduexerat ex telorum yeneno ^auiterfauctmpartm ocyus,pdrtmferim grauif 
Jimis i^ mtolerahilihus cruciatihus pnus excarmjcatt , animas efftarunt. CN^ec entm 
"vlla medicina huitii yeneni injlammationi rejitnguendoi Jujjiciens excogttaripoterati 
itafaUum eH yt tunc temporis^tntaSia ti inculta relinqueretur : inUentonJuo exitio^ 
Jaqutdemjedtpjaexcxdetpjiusnohttttataexijiens. 

terditiandus Sottus pLoMbAk iiiUadit, AnnbifS^. 

^ulto tempore deincepspropterlncolarum Jerociam e^ foftitudtnem intaSid 

fuit,tiec quifquam cum barharis tapugnactbus cofigredi aufusfuit^donec multis annis 

poft,Ferdtnandus Settus generalii FrxJeSius mtliitim PfiJ^anorum ( qui ex prieda^ 

Kege Teruano ^Attahalthe capta , r)7dgnis diuttijs du^us irat ) antmo iam ddmatora 

injlammato ah Imperatore Komano obttnutjfet , yt eicpeditionem in Ffoutnciam hanc 

Jitfiperet, t^ deutfia dominafetur. Is circiter annwm tricejimufn quartum Jttpra 

mllefimum <^ qmngentefmum ,qHingentorilm f^niittUm ,intefquos muitf^eteraniy 

'copiis mftruSiuSyyentoJecundo in eas oras delatus eUfedmhiiaiiudJomnians , quarh 

aufifodtnaSyhac tUac Vdgan coepit: fodinas tftas requtrens , nuUa mterim foUicttudtne 

duUus^njrhem altquam condendi^dut coiontdm traducendi; yerum non rSpertens eas 

opes,quas iam animo deuorarat, mtlites tn mediterranea abducens, excurjiomhus & 

mpfeftonihusfuhmdefaUis mijere incoias diuexahat,i^animumadauri^ gem- 

fnarum thejauros plane conyertens^pa^im eafum fodinas perfcrutahatur, Stquideni 

terJitaffatJthihancKegnoFeruanoferttlttdteauni^fodtnafum njbertate non fore 

tnferiorem. 

Htnc aureos (ibimonteipoUicens , i^ immenfas antmo fi^o diuitias concipiens^ 
tiontantumdelmperatoriieMaieftatiffduorei^gratia(^ohreditusquos annuos Cd- 
mer£ Cxfafea pendefet ) inttme ohtinenda : fedde nomtnis ii famx ettam apud 
pofterttatem immortaiitate conjequendd j magnam amm^} Juo JJem fidemquefece^ 
rat, 

tcrdinandus Sottus fpe fuajieiidtun 



quoddtcttur, perdtdijfet , non tantum fcios Jhe inani laUatos fiducta detecit ,Jed 
^ ipje oh auantta mprbum , 0* confiitorum confufionem ianguefcens , contabuiti 



Hiftorialu^tuofeexpcditionis 

Videm enimfe idniaj^e ^ molimtne cecidijfe, impenjtsfruflratum^ <^Jihi cum dede^ 
core ab incepto dejtjiendumyneger tpf animoijeqiie excructans ex moerore tanderti con-' 
fumptus yitamfimit. Socij etusplerique omnes a harbaris attriti , (i^ e medio fublati 
ferterunt. 

Hirpanifoilicitatoi-es repulfam culerunc. 

Exitiale hoc Verdmandt Sottifatnm, nihiloplus aliorum animos abfierruit, qus 
mintts ^ tpfi fortunamjuamin barbdris htfce expertrentur , ((jrjje aureorum mon- 
tium hocprofeSiionis ttedium aileuarent. 
^^**' <iAnno 1544. multi exitterunt, qUi hanc Kegionem domitam Htflanorum im- 

■peric adijcere fibtpoUtcerentur j Interbos maxtme clarutt Jultanus Samantis ^Te- 
, trus zAhumadayqm de occupanda ((s^ admtnifiranda ea Matefiatem Regiamfilltci- 
tarent. 

SednecCaroltuV Amperator ^quieatempefiate in (^ermania belltgerabatur, 
nec Phtltppuj hutmfiituf,qui HiJ^antas abfintepatre tmperto regebat,conJenttente et~ 
iam his Camerafeu Confifiorto lndiano,cutquamplenaria potefiatem huitis regnt de- 
hellandt,aut nauigando exquirendi commtferunf.quippefuholebat tpfis, c>* yeltndtct^ 
hus^yeiconieciura confeqUtpoterant,Sottum cumficijs fuis Ithertati (^ potefiate in- 
folenter abufos, (jr ex nimio hahendt ardore miferis incolis infodina^ metalltcas detrit 
(is,tam crudelestamque tntolerabtles extttijpiquares cdnjiirattoni sccafionem pra- 
buerit, ytSottus cum ficiis fundtttts exfiirparetur , conducihiliusqUe ejfeduxerunty 
Monachoseomtttt, qutconcionibus hos feroces homines ad Qhrifiianam religionerti 
ample^enday/tpeUicerent,quam milites,qui '^i cogerent. 

Dominicani precibus & ruauiloquentia Barbarorumanimos 

aucuparitencanr«. 

Hucaccedehat , quod tSMonachi quidam ex Occtdentali India recens reuerfi, 
pubUceper HiJJantam concionarentur,magnam iniuriam mifiris tllisfieri, dum mih- 
tes eo ahlegantur, qui tpfos adfiruitia pertrahunt,tpfes depf<edarentur,atque occide 
rent,cum adveram Dei cdgnttionem ddduci pojfent ,fi quitpfirum iingua •vernactc- 
latpfisconctonarentur. EadecauJaMondcht deleSii, qutin FLORtDAM altasquc 
proutnctas mitterentur , adl^arharos ^feroces tfios blandimentis pottus , c> yerbo- 
rum lenocinio demulcendos alUciendosqS, quam armorH truculentia , ^'fippUciorum 
7'igore prouocandos,aut infurorem agttdndos ejfi , cum infuper mjltro fidem facerenty 
fe autorihus hoc negoctum tta confiertpoffe, nequefefolumprecthus e^" fuauiioquentia, 
hos Chnfiian£ fidet atquereUgtont,fedetiam k.omante Ca:Jare£ Maiefiatij imperio lu- 
cnfaciuroSiHuic Monachorum orationi, Imperator f£ fonfiftorij Indtciafejforesfa- 
cile perfuafi ajfenferunt i i^ prohantes confiUum tam falutare , hanc prouinctam ipfis 
commtferunti 

<iAnn6 ttaque \S40. Prater Ludouicus Cancellus de l^aluafire Ordtnis San- 
Bi Dominici^adiunciisfihi quatuor ex eodemordme ttinerisft comttihtts t^ nego- 
ctorum foctis ,peregrinattonem hacfumptthus Qifare£ Matefidtic pubiicis tngreditur. 



^H9 



vu 



t 



Gallorum in Floridatri: 

p^btiamfaufioaliteperfeajf-titer^pUcidi adlittus adremigant^t^ loce ouation^, ^ 
m6ru anauarchis receptt^quo tormenti^ heliicis magnofragore boantibus infuetis^fls* 
homimbus feris terrorem thculiimt^nofiri hi Tehgjoji^ ml^rt^etercruces rubentes inpa^ 
cisjignummanibus^rizferunt. . 

Frateritaque LudoHtcuSjfocljS ((^nautis quthuj^am comitatus,terr<eJeJe expO'. 
ntt inermem^nulloque tetorumpr^fidio muniturh^^vt quipacis Euangeltum demnciO' 
n^ nec drmorum ytmtaut gladiorum dctemprecibusjuis obtendere yelit. 

Monachi a Barbaris dircerpti. 

ExorditurEudngelijpriedtcatioiim., 'fperans barbaroruni dnimos tonfoldtioni 
Euangeltca mitigart pojfe, quodquidem mn abs refutjfet , 'niji animi eorum dtuturnik 
'vexationibus adeb exajjeratifuijfent, yt^lane intra&abi/es reddttt fuerint {^Junt e- 
nim huius Regionis IncoLe rettqu^ barbaris riorinihilmanfuetiores , nec yt 'reliquihtf' 
mana carne yejcuntur.) Ergo ytprimum tntonJpeBum Venerunt,illt (tccelen^tes coa 
fertim accurrere yt^ gregatimeoscircumfluere ^non 'quidem yt Eyangelrcx pradtcif* 
tiont aujcultarent yjedyt fufitbus tanqukm infanos eos obrueYent\ (is^projlratosper'- 
derent.Ludouicus quantum orationeifquanfumqueyerborufiiamtateatque eioquen^ 
tia yalebat,animos eorum demukere 5 tUitanquamfurdo fdbula caneretiir, obturatik 
auribus contra tendere,trruere,yoctferari. Hic ergo inmi yerborumflrepitu aura.s yeti 
tosquelacejfens atumultuanttbmyrgeri^obrtti , iS' yna cum duobusex fdctis in coflbe^ 
B-ureltquorim mifere dtfcerpt^yitaquehrdut momentopriuart. 

Reltqui tonterritt h&cJpe£iaculo , e^* tam tragtcofuorum exitu ^fngafibi otyiis 
froSficiuntifdttus exifltmantes inter ordinisfui confratres pietatts laude confenefcerey 
quam apudhos tam inhumanos , O" moribusplane ruflicts praditos ,coronamartyrii 
tfffignirtfnaues conJcendunt,yela yentu tmflent^o* f£ tnfe^ Hiipamas repetunt, 

Gorollarium^ 

^idam domeflicorum Verdinandi Sotti, quiamorte Ddmimjui iniflislocts 
^itam degerat, O' in Monachorum nauemfuga euaferat^pro comperto retultt barba^ 
yos Ludouico comittbusque occifis cutem integram detraxtjfe yjitorumque idolorum ttt 
delubris adaternam reigefia mmoriamfujjendtjfs, 

Conclufid. 

Htzc ergo eaeB%^E g i 6 F lo s. 1 1) AideqUdi» nofiro Compendiofuhfi' 

iquente plenius agemus , qU£ olim ob clades LftJJanis iUatas inter reltquas India pro-= 

ttinciasjdtts clarutt^nofira yero dstdte ob Gaflorum in eafautm lamentabtle^O* 

cumfumma iniuria eieSiionempef Htfl)anosfa5iami longe clarior 

mafit, muhoquc nobilm. 



DE OCCASIONE ET AV 

TORE HVIVS HISTORI^. 

Jacohm ISMoyne^^dmMorgenpSynAtione Gallm,pi&orinfignM,quim Htjio- 
ria contextu lacohm Morgmfim Dtepenjts dtcititrj 'vnm ex iQMlisMuicum Laudon^ 
niero Duce ex c<ede euaferant,fpeSiator ^ totim a5imfars,foJiquam rediens tn Gal- 
lias rem omnemKegienarrajJet^aRegeijtintahulasreferretadmonitm, eaminjitie 
Itngute idtomatefideltfimeprojecutm eHfedpriuatimfihifuisqueafferuans, haUenm 
eaminpuhlicumprodtrenoluit. Verumpaucis ahhinc annis ^ cum Londtntin <i4nglta 
yerfareturhonefimytr Theodorm deBry Leodienfis ,cum illo magnam familtarita^ 
tem contraxity e^ deflurimis rehus ad hanc hifioriampertinentihus infiruBus eUi de- 
que eapuhltcanda inter ipfos conuentum.ZJerum Morgenfefuhlato e 'vtuis^ ah eius t/- 
duaprecio redemptamfibtmancipauit TheodoruspradiSiuSyAnno 15^7. 

Omnihus itaque innotefcere cupimus nos Hifioriam hanc nofiram,plane nouam 
<iS* ante non auditam in lucemprojerre, nec ex audttu aut fundamento quouis futtli, 
fiue etiam inuidia aut odio altcuim liuentes,ex altis quiante nos diuerftmode htfioriam 
hancc9mptlaruntcontexuiffe,fednofiriautoristextumfanBe (s* reltgiose ohfiruajfe, 
SecutiigtturexemplarGalliceexaratum, Lattno <is*Germanicofermone adyerhum 
€xprefitmus,puhltc£ yttlitati confulere yolentes. 

it4dumhrationesautem((s*rerum gefiarum ejfigies atque imagines adyiuum 
exprejfasjper autorem ipjumhorum omntumJpeSiatorem confignatas, i^yhiuiscum 
mente (^fintenttaipfius textus congruentes affabre t^ artificiofiinare ejfinximusy 
0^ ingratiam tngeniofirum^yt res non narrari tantum ,Jed(s*geri coram luculenter 
ytdeatur,publicepropojiiimus. 

^ua in refiquidopera atque indufiria autfumptihus etiamprafiitum eH, boni 

hocatque xquiconjutentes yyicifiimhonefium t3 ingeniojltmytrum Theodorum de 

'2ry Leodtenfem , ^ ciuem apud inclytam Francoforten/ium adMoenum rempuhL 

cutus ope atque opera^quicquidideH omne confiat , amore ^ heneyoientiaye- 

firaprofiquamini, ^ eumfiudio acfauore yeflro dignum ^ad 

matoraque excitandum omnino exifii- 

metif. 



GALLO- 



51 




-nv. 



; .; «IJiffi- 




G AT L O a,;\^ 

I N ""T L O R I D A M 

-niiiO .' • --^' = 

AMERICAE PROVINCIAM 

ALTERA, ^JAVIGATIO, DVCE 

L A Vt>'04? NI E R O, AnNO 
M D LXIV. 

, ■■» ■» .■!.' ' : ■ -. ■ ' ' ' — - — ■ ' ——____ . — __ 

N T E quam hujus HiftorioIjE Narrationem exorcliar,oper2e- 
ipretiumefTcduxi Provincia; Florida; brevem Defcriptionem 
I prius dare, & de Indigenarum natura & moribus aliquid prac- 
j fari , ut Ledorcs facilios qux in ea continentur,inteIligere 
' pofTint. 

C) R B I s Quartapars , quam hodie Americam , five Occidcntalem In- 
diam appeilamus, Veteribus incognita fuit.propter nimiam diftantiam : quin- 
imo omnes Occidentis Infula! , & ea: quar Fortunata:dicuntur , fblummodoa 
recentioribus fuerunt inventa; : licet nonnulli affirmare voluerint Cxfaris Au- 
gufti cctate cognitas fuifte^atque Virgilium id innuere ^neidos vi. his verbis: 
— jacet extrajidera tellus, 

Extra ahni, SoltsqHC 'vioi, uIpi califer ^tlas 

^xcm humero torc^uetflellis ardentihtis aptum. 
Facile tamen judicari poteft , de hacorbis parte nonintellexiflc, cum nemo e- 
jus a:tate de ea icripferit j neque etiam mille poft eum annis. 
' ' Chrilliophorus Colonusprimusomnium in hancterram appulit anno 
Sallitis humanjE quadringcntefimo nonagefimofecundo fupramillefimumj 
&quinto poft annoAmcricus, ex Re^s Caftella: mandato ebprofcdus, ex 
fuo nomine Americam nuncupavit , quod nomen poftca retinuit. Feliciter 
verfarus is erat in Aftronomia, & navigationis peritus : itaque multas provin- 
cias veteribus Geographisincognitasobfcrvavit, VocaturanonnuUis^r^/i- 
/w,& Terra Papagalli : patct audtore Poftello a polo ad polum, excepto Frcto 
Magellanico,ubi definit, quinquaginta duobus gradibus ultra >€quatorem. 

Eamporrbficiliorisintclligentia^caufa in trcs primarias pancsdividam. 
Quieadpolum Arclicum fivcSeptentrionemvergic ^ovaFrancica appelia- 



.2 Americanas Hidorise 

tiir,<t«iaanno millefimo quingcnte{imo vigefimo c^mnoJeanneiVerrax^nttf 
tlorentinus mifllis a Rege Francifio I & Matreipfius Rcgno Prarfeda: , iiVno- 
Vum orbem , cotum littus illud marinum obfervavit , quod a Tropico Cancri 
fercjfciliccta vigcfimo odavo gradu ufquead quinc[uage{nTium protenditur, 
atqucetiamulteriusverfusSeptentrionem: & Rcgis infignia fixit ; fic utHi- 
fpani ipfi , cjui poftea eb appulerunt , illam Amcricar partem , Tcrram Franci- 
cam nominarint. Latitudo autem ejus eft a vigcfimo quinto gradu , ad quin- 
quagefimum c[uartlim ad Scptentrionem : iongitudo verb, a duccntefimo^ 
"oduaf^efimo ad trccentcdmum trigef mium. Orientalis ejus pars a recentip- 
Jtibus Norumbeqa dicitur, ^dfinumufqueGrfw^ex;tenfa, quo a Canada (ad 
c^mm Rol^erfvalltis & lacobits Carterius pcrvefierunt anno miilefimo quin- 
gentcf imo mccfimo quincb) difcrcta efl. Circahanc multa: funginrulcE, & in- 
tcr eas Tcrra dc Lahrador nuncupata ad Gronelandiam tcndens. Occidentalis 
parsmultasProvinciasjamcognitascontinet, qualcs ixmtQuvbiray Cenjola, 
j4jlatlan , & Tetlichichimichi. Mcridionalis,F/oriflf<!< appellatur, quia Palmarum 
die, quem Galli FloriduA Pajcha vocant, fuitobfervata. Borealis pars plane eft 



mcognira. 



^merica pars altcra Ht(J>ama nova nuncupatur : incipit aTropico Can- 
cri,videlicet viceluiioc|uinto gradu ad nonum. hi ea fita efl Themijiitan , muU 
jtasque continet Provincias, & infulas adjacentes , ut quas nom\i\3.iVL^ntiUas, 
^quarum primaria: &: mzs,is cclclpj^s HifpanioU & Ifahellay &alia:innumera:. 
^Totiushujuspartis longitudo, compreiienfis etiamMcxicanofinu&omni- 
busfiipradiCLisinrulis, cft feptuagintaduntaxatgraduum, aduceSt^fimovi- 
dchcet & quadragcfimo quinto,, ufqueadtreccntefimum & decimum quih- 
tum : ionga igicur &: arda eft Italia modo. 

Terxia ^meride pars Teru dicitur: ampla eft admodum , ejufque altitu* 
doeftadecimograducis yEquatorem ad quinquagcfimum fecundum trans 
-(^quatoremj nempe ad fretum ufque MagcJlanicum. Forma cjus ovahs, un- 
'dique admodum coghita : qua magis in iatitudinem patetfexaginta gradus 
continct, indeadutrumqueextrcmumpaulatim gracilefcit. Inquadamejus 
parte,videlicctfub Tropico Capricorni, nabitavit ViUagagnonus, Sc cam Fran-^ 
ciam ._y4ntarf}icam appellavit, quoniam adpolum Antar(5ticum tendic, ut Eu- 
r opa:a ad A rdlic u m . 

Nova Francia cj ufclcm fcre amplitudinis cum noftra Euro^a: ejus tamen 
pars magis cognita 6c culta, eft Florida •, ad quam multi Galh variis navigatio- 
nibuspervenerunt:cultiflimaigitur eiltotius Noua: Francia: Provincia. Ejus 
Promontorium centum leucis in mare piotenditur , atque ad Septentrionem 
vcrgit. Ex adverfb habet vigintiquinque leucis diftantem infulam Cuhamjc^di 
aho nomine Ifihella dicitur: ad Orientem Bahamam , & Lucaiam: ad Occiden-. 
tem Mexicanum finum. Plana cft regio, multis fluminibus {qOlZ , eam ob cau- 
/im humidior 8c arenofa in maritimis. Iftic nafcitur magna Pinorum quanti* 
tas, quOrum ftrobili nuclciscarcnt. Nafcunturqucrcus, luglandes, fylucftria 
cerafa, Mora,Leatifci, Caftanea;, Gallicis tamenmagis fylveftres, firequenccs 

cedri. 



Secundapars. 3 

cedti^cuprelTi, kuii, palmar, aquifolia!, & vites fylveftres , vicinas arbores fcan- 
dentes, &c edulas uvas pr oferentes. Mefpilorum itcm genus , quorum fruarus 
Gallicispr^ftantior & craflior cil ; funt etiani iftic pruna frudtu eleganti, fed 
non admodum grati faporis: Rubus itcm lda:us , & exiguiquidam frudus pa- 
larovaldegrati, quosGalliiVf-uM (Germanorum^C3?&clt)Ccrforte) appellanr. 
Crefcunt eriam radices eorum lingua Hatle didx.c quarum farina in annona? 
penuria fit panis, 

. ^ • Quadrupedes iftic vulgatiores funt Cervi,Cerva:,Hinnuli,Dama:, Vrfi, 
ieopardi, Lupicervarii,Lynces,Luporum varia gcnera, fylveftres canes,Lepo- 
res,Cuniculi; Avcs,Gallo-pavones, Perdices , Plittaci, Columbs , Palumbes, 

Turtures,Meruk,Cornices,Accipitres,Falcones,^falones,Ardeie,Grues,Ci- 
conix, Anferes (ylveftres, Anates,Corvi aquatici, Ardeolar alb^e,rubr^ , nigrx, 
& cinerea:,& aquatica: alia; quamplurimx. Tanta eft Crocodilorum frequen- 
ria, uthomines natantesfepenumero ab illis appetantur, ferpentum variage- 
nera, &animalisquoddam genus non multum ab Africanis leonibus diver- 
fum. Auri & argenti,quibus intcrfecommercia exercent, copia apud eos inve- 
nitur,quarn, utabipfisintellexi, cx naviumquxadlittoraallidunturnaufra- 
gio adipifcutur; & facile itafe rem habere mihi perfuadeo , quia circa Promon- 
torium , ubi maxima ex parte naves pereunt , plus eft argenti quam in ora Se- 
ptentrionali. Afterunt umemnmontihus ^palatcyxiis (quod amum efTe ^"«M-^ 
cxiftimo) venas efle. Crefcitiftic etiam radix Chm2,adveneream luem curan-'^*''' ^^' 
damvaldeaccommoda: atqueinnumera femina&herbie, e quibus colores 
vaiii & elegantcs ad tingendum & pingendum utiles fieri pofl^ent. Indigenjc 
certe iis uti norunt ad pellcs variis coloribus inficiendas ; luridi & fcedi coloris 
funt, eleganti tamen corporis fymmetria prarditi.magni, & nervofi, Obfcenas ^* ' "''' 
f artcs teguntcervinapelleeleganterparata. MaximaiIlorumparscorpus,bra- ^^«M/- 
chia,femora pingit elegantibus & concinnis figuris , quarum color numquam'^*'"*' '^ ^ 
obhteratur ; in ipfa enim cute funt impreflk notjs five pundurx. Nigi^os ha- 
bcnt capilIos,& adcoxendices ufquepromiflbs: in nodum tamen fatis concin- 
nccolligercfolent. Summifuntdiffimulatores &infidi, ftrenuitamen &pu- 
gnaccs,nec alia habent, prictcr arcum & fagittas,arma. Arcus nervum ex cer- 
vinointeftino aut corio adeo condnneparare norunt, ut Galh melius non •»•*'''' 
poflint, &variis coloribus inficiuntj pro mucrone fagittarum funt pifcium 
dentes & lapides affabre adaptati. Adolefcentes curfu, fagittarum miflione, & 
pik ludo exercentur, ut in figura ^6. expreftum & declaratum eft. Venatione ^tf-i <^. 
&pifcationemagnoperedclea:antur. RegesbellainterfegcruntafTiduafere, 
nulliquevirohofti, quemcaperepoflint,parcunt; deinde caputadimunt,ut^«/^/<';|'. 
cutcmcumcapillishabcant, quadomumreverfitrophxumlbtuant,feminis '^*^ ^^' 
&infantibusparcunt, perpctuoqueapudferetinent& educant. Domumex 
bello reverfi,omnes fuos fubditos convocant , & prs gaudio tres cotinuos dics 
ac totidcm nodes genio indulgcnt, faltant,& canunt. Totius fui dominii ve- 
tulas capillos hoftium manii tcncntes faltarecompellunt , atque faltando lau- 
dcs Soli accinere,ipfi vi^oriam , c;c hoftibus relatam,acceptam ferentes. NuJU 



4 Amcricanx Hifloriae 

lam Dei habcnt notitiam,ncqiie ullam religioncm: quod illis cdnfpicuum dk, 
vcl uti Sol & Luna,illis Deus ell. SacrifiGos nabcnc quibus valde fidunt ; magni 
enim funt magi, aiioli, & d^monum invocatorcs . Funguntur etiam ii facrifi- 
ci Mcdicorum &: Chirurgorum munerej ejus reicaufaiemper circumferunt 
faccum herbis & medicamentis plenum , ad argros curandos , qui plerumquc 
vcnerealueIaborant:namfeminarum&virsinum, quas Solis filias nuncu- 
pant^amoribusfuntadmodumdcditi; interillostamcn ctiamnonnulli fbdo- 
mitx. binguli iingulas habent uxores , Regibus autem binas aut tcrnas habcrc 

C^tjuiefit^- permifliim;folatamenprimiimdudacohtur,&pro Rcginaagnofcitur; quin 

^'^' '^' & fbli hujusprimaria: libcri, in patcrnam harreditatcm atque audoritatcm 
fuccedunt. Fcminx omncm reni domeflicam curant : cum f Linc eravidar, viri 
earumconfuctudinemfugiunt,nequcullarcvefcuntur, quamilkcmcnflruis 

Exfrep laborantes attigcrint, Abundat tota ea regio Hcrmaphrociitis , qui omncs pc- 
rie laborcs ferre coguntur : imo ctiam annonam viris ad bellum proficifcenti-' 
bus gcfcare fblent. Faciem ilh pingunt, &: crines tenuioribus atquc delicatiori-» 
bus avium plumis fivc villis implcnt , ut cb tcrribiliorcs apparcant. Annona 
funt panis , mcl, farina ex mayzo toflo & uilulato conf cdla ; fic cnim paratum 
diutius incorruptum permanct. Intcrdu etiam pifces fumo cxficcatos gcfbnt. 
Jn annontepenuria varias fordcs deglutiunt, ctiam carboncs & arcnam in jam 
dida: farina: pultem ingerentcs. lUis ad beilum proficifcentibus , Rci primum 
obrinet locum manu baculum tcncns, altcraarcum, pendcntc cxhumcris 
pharctra fagittis plena. Reliqui cum fequuntur arcu & fagittis armati. In pu- 
gna magnos clamores edunt. Nihil mohutur, quin prius aliquoties concilium 
cogant, & de finguhs egregie dchberant ante quam quidquam fliatuant. Sin- 

j%-i^ gulisdiebus maneconveniunt, ut in iconc i% dcclaratum & cxprcfTum efl. 

> Morcuus Rexeadem rationefepclitur, qu;E dcfcribitur & cxprimitur figura 

'St-4«- 40 , Bis finguhs annis Mayzum fcrunc, Martio videlicct & lunio , atquc id eo- 
dem loco. Tertio afationc mcnfc , maturum coUigitur, Rcliquis fexmenfibu» 
tellus inculca mancc. Elcgantes etiam illas cucurbitas , qu^ citmlli vulgo ap- 
pellantur,& optimas fabas colun t. Tcrram n on flcrcorant; f ed fcrere volcntcsy 
ignem piantis,per fex illos mcnfes, quibus terra quievit, fpotc enatis, duntaxac 

rtdej^. t\ inijciunt.easquc adurunt. Terram fodiunt lignco inflrumcnto ligonis in mo- 
dum fabrefado,quo Gallica vineta coluntur : binaquc fempcr mayzi granafi- 
mul inijciunt. Sementcm faccre volcntibus , Rcx alicui e fiiis impcrat , omncs 
fuos fubditos finguhs diebus convocct ad tclluris culturam : intcrca Rcx ma* 
gnampotionis illius, cujusinfigurai»). fada cflmcntio, quantitatem pararc 

ffoHjuujl- jnhct , qu£E opcris prarbcatur. Collcdum mayzum in publicas xdcs inrcrtur, 

X**'"* *' ubi in fingulos, pro corum dignitatc,diflribuitur. Tantum verb duntaxat fc- 
runr, idque fatis parce , quantum in fcx mcnfes fufFcdurum exiflimant ; nam 
fmgulis annis hieme in fylvas fcccdunt, iflicquctrcsaut quatuor menfesha:-. 
rcntin tuguriolis cxpalmarumramisparati5,glandcintcrca viditantcs ;pifci» 
bus quos capiunt,oflrcis,cervoruni quos vcnanturcarnibus , Gallopavonibuj 

^Z- M. & aliis animalibus. Omnia corum cdulia fupra carboncs ufluliita funt^hoc cfl, 

fumo 



Secundapars. 






5 



fiimoquodammodocoda &inclurata. Libentervefcuntur Crocodilorum 
carnc, c^uxprofedocandida&nitidaeft, camquefxpius^di{remus,ni(imo- 
ichumnimium redolere nobis vila fuifTct. Invaluitapudeosconfuetudo, ut 
fi quis argritudine corripiatur,vena! iedionis , apud nos u(itatx,loco, a:gcr lo- 
co ubi dolorcm fentit,ab ipforum medicis fugatur, donec ianguinem clicianc. ^^' ^**' 
Grandcscciamluntfeminir, &:alacres, cju(demcum viris coloris , quemad- 
modum 6c viri pidx': recens tamen natx,non funt adeo lurid^, (ed muko can- 
didi^res. Nani potiflimum conciliatur is color olei cujufdam, magni inter cos 
ufus^inundiione^ob certos quofdam ritus , quos intclligcre non potui, tum et- 
iam Solis , qui eorum corpora cxpofita, funt ardoribus. Feminarum tanta eft 
agilitas, uc magna ctiam flumina natando fuperare pof fint , licet iiberos altero 
brachio fulHncant : imo in akiffimas totius regionis arbores confcendendo 
cvadunt. 

Ca:tcrum ad Hiflorix contextum nunc veniamus. 




^k 



fc.^ 




American^e Hiftorise 

NARRATIO. 

D M o N I T V s ab Aclmirallio Caftilionxo C A R o L v s ix. 
GalliammRex,nimiumprocraftinariauxilia, quxpaucisiis 
Gallis.in Florida ad obfequium ipfi Regi pncftandum a I oan- 
ne Ribaldo relidis, mittidcbebant; Admirallium navcs ad 
__ eam rem necefTarias expcdire juflit. Commendat intcrea PvC- 

gi AdmiralliusnobilemvirumRenatum de Laudonniere, zulx fax familia- 
rem,virum fane mulcarum rerum peritum, verum no tam artis militarisfcien- 
tiaatqueufu prarditum quam rerum nauticarum : hunc Rex fui Lcgatifivc 
Locum-tencntis titulo infigniit; atque in eam expcditionem nummorum 
Francorumcentummillianumeraricurauit. Admn-alliusomnivirtutumge- 
nere prarditus, &Chri{Hanapietateinfignis, cupiensRegia negotia iideliter 
adminitbari,Laudoi^nierum lui officii admonet, atque ut cum omni fide mu- 
nere fuo fungatur,hortatur; in primis autem viros deligat idoneos, atq; Deuni 
metuentes, iux profedionis comites,quandoquidem eam Religionem profi. 
teretur. Iubetpra:tereaconquirere quotquotpoilithomincsinomnibusarti- 
bus cgregic verf^tos: quod ut faciliusconfequatur, datum lili diplomaregio fi- 
giiloobhgnatum. 

Laudonnierus igitur ad Gratianum portum , Gallis HuUe de Grace di- 
ttum, proficiicitur, naves inflrui curat , & fumma diligentia viros rcrum peri- 
tos ( ut ipfi imperatum ) per uni verfiim regnum conquirit , adeo ut ferio afiir- 
mare poirim.advenifre ad illam navigationem fufcipiendam,viros in omnibus 
artibus egregie verfatos: hisfefeadjunxeruntplerique nobiles &antiqu^fa- 
niili;sadolefcentcs,defiderio quodam folummodo dudli exterasregioneslu- 
ilrandi, namnulIof]:ipendio, fedpropriisfumtibuseamnavigationem fufce- 
perunt. Milites ex veteranis deied1:i,adeo ut nullus inter eos elfet , qui ordines 
ducerenonmereretur. Acccrfiti fiuitDiepabini Nauclerinoflra^tetatisnobi- 
lifIimi,Michaei lc Vaffeur, &: Tribunus Thomas le Vaffeur ejus frater,uterquc 
Regis itipendiarius in Claffe Regia : his ut me adjuitgerem , & ad Laudonnie- 
rum proficifcerer imperatum. Advenientes ille humaniter & cum magnificis 
pollicitationibusexcepitj verumnonignarusaulicoshominesliberahterpro- 
tnitterefblere , ipfius mcntem intelligere volui , 5c cujus rei gratia Rex , ut ipfe 
diccbat,meo obfequio uti vellet. Tum ille polliceri, mihi nuUum obfequium 
nifi libcrum imperandum ; duntaxat meum munus futurum , cum in Indiam 
pcrvcniremus, utmaritimx ora: delineationem conficerem , urbiumfitum, 
fluminum altitudinem & curfum obfervarem:prcetereaportusJncolarum do- 
micilia, & quidquid fingulare in ea Provincia effet. Quod qua potui fide,pr2e- 
ftiti, utiabHifpanoruminfigniperfidia &atrocicrudeIitatehber, acinGal-. 
liam redux (ux Majeftati demontlravi. 

Vicefima fecunda porrb Aprilis anno 15^4. tres noflras naves explicatis 
vclis e Gratiano portu folverunt , reda ad Fortunatas infulas , quas nauticum 
gcnus Canariasappellarefblet,tendentesi deinde Tropico vicini, ad Antillas 

infulas 



Secundapars. y 

infulas pervetiimus,in quarum una j Dominica nuncupata , reGentem aqiianri 
haufim us > duobus tamen e noftris defideratis. Vlterius progreffijad Florid^, 
quam Novam Fr^nciam appellant,maritimam oramjdie lovis vicefimaiecun - 
da luniirubfequentisappulimus. 

Laudonnitrus obfcrvaroflumine, cuiRlbaldus Maiicognomendede- 
lat, maxime com modo ad naves admittendas , & in quo propugnaculum ex- 
truipofTeCj omnemdiligGntiamadhibuit ut idelFeclumredderet: acque na- 
vium maximam, cuinomen Elizabetha Honfleur, & loannes Lucas pr^erar, 
in Galliam remifit. Intcrea tota ora maritima obfita erat immenjfa virorum &: 
mulierumignes excitantium fi-equentia, ut merito nobis ab ipfiscavendum 
■exiftimaremus : paulatimtamenanimadvertimus, eosminime nobisnocere 
voluiflc : quandoquidem multa amiciti^ & favoris indicia dcmonftrarunr, 
raptiquodammodoinadmirationem, cum noftia corpora a fuis monitie& 
teneritate diffcrre confpicerent , & veftes quibus tegebamur inufitatas: ex ve- 
ro merces, quas a novis iftis negotiatoribus accipiebamus , magna ex parte co- 
ftabantex rcbus, qua; ab illis maxime a:ftimantur , nempe quxcumque ad 
liumani corppris alimcntum & coniervationem fpedant , ut mayzi grana 
tofta , aut in farinara redada, aut ejus integras fpicas ; prcCterea lacertos &; fil- 
veftria animalia uftulata, qua^illisiunt delici^, tum variigeneris radices; qua- 
rumnonnulla-cdules, alia; ad medicum ufumutiles. Deniquecumanimad- 
verterent Gallis magis placere metalla & lapides , nonnulii etiam eaattulerut-. 
Porro Laudonnierus agnofccnsnoftrorumcupiditatem, vetuit capitispana 
conftituta, ne quodcommerciumcumlndisautcommutatiofierec auri,ai:' 
genti,autlapilIorum,quin omne in communem ufiim conferretur» 

Interea plerique Reguli noftrum Pr;Efe6lum adierunt , & fignificarunc, 
{e potcntis cuju(dam Re(^is,cui nomen Saturioua , fubditos efle , in cujus ditio- 
ne eflcmuSjCujuique doiiaicihum nobis eflet vrcinum,qui in bellum ad aliquot 
Iiominu m millia educere poflet ; ea de caufa noftri propugnaculi fabricam ac- 
cclerandam duximus. Isque adeo Rex Saturioua , ut providus , fingulis diebus 
exploratores mittebat obfervatum quid ageremus; atque ab illis intefligens 
reiram, ad quorundam funiculorum in triangulum extenfbrum normam, ef- 
i-odi,iplemetfpedatumvcnirevoluit;binistamenantefuumadventumhoris 
lcgatum pra'mific,cum centum & viginti virisrobuftis,arcus,fagittas,cIavas & 
jacula geftantibus, & onuftis more Indico,fuis divitiis , ut varii generis pennis, 
torquibus ex feledo concharum genere , armillis e pifcium dentibus , cingulis 
e fpha:rulis argenteis oblonga; & rotunda;forma:conftantibus, atquemultis 
unionibus ad crura alligatis ^ fed & plerique e cruribus fufpenderant planos or- 
bes cum aureos , tum argenteos & a;reos, utgradiendo fbnitum excitarentin- 
ftar nolularum ad crura appenfarum. Legacus fuo munere perfundus, fecun- 
dum colliculum quendam e palmarum , lauri,ientifci &aliarum odoriferarum 
arborum ramis tabernacula cxtrui j uflit , ad Regem fub tedum recipiendum. 
Ca;terum cx: eqcolliculopoteratRcxviderequidquid intranoftrum vallum 
fieret, &^pauca tentoria^militumque impedimenta , qua; fub tecT:um nond um 



8 Americanac Hiftoriae 

inferripotuerant: quia propugnaculi ftruduramabfblvereprjcftabaCjquarA 
cxtruendistuguriisoperamdarCi quae majore deindecumociosdificari po- 
terant. .Y rn. jo 

Laudonnierus auditalegationcruositadifponic, ut (Ci pugnandum fo- 
ret) ftrenueremgefturosconhderet, tametfifclopetarii nihil haberentquofc 
tegere poffent. Porrb quia in prima Navigatione , ciim Ribaldus in eundem 
locum appelleret,Laudonnierus cundem Rcgem vidcrat,& qu^dam vocabu- 
lailliusidiomarisdidicerat, quibusque cercmoniisexcipifbleant,callebat; uc 
etiam e numero militum unus vir alacris & acris ingcnii , qui Ribaldum m ea 
navigationecomitatus fuerat;tunc autcm Centurio erat Laudonnieri,cenfuit 
ncmincm ad Rcgis tabcrnacula accedcredebcreprarteripfum, Dn. d' Ottigny 
ipfius Legatum,& Centurioncm la Caille. 

Regem comitabantur feptingenti vel o£tingentivirivenufti, validi'& 
robufti, agilcs,& adcurfum maximc cxercitati , fua arma geftantes , uc ad bel- 
lum profeduri fblent-, anteipfum gradiebanturquinquaginta adolefcentcs, 
manu jaculum aut pilum tencntcsripfi viciniores erant vigmri tibicines, filve- 
ftrequidpiamfineharmoniavelconcentufbnantes,fe<lduntaxatquamaxime 
poterantcontentionetibiasinflantes; quie nihil aliudfuntquamharundincs 
admodumcraff^,binaforaminahabentes,fupernumquainHant,&infernum 
quaflatuse2;reditur, utin organorumtubulijifivcfiftulis. Der.trumipfiusla- 
tusclaudebatNecromanticus , finiftrum priniariusejus Confiliarius : finehis 
enim duobus nullam rem aggreditur. Solus locum ingreffus qui paratus fue- 
rat,confedit Indico morc,hoc eft fummatellure, fimiaraut alterius animalis in- 
ftar.Tii conjedis circumquaq; ocuIis,&: obfervatis noftris exiguis turmis ordi- 
nedifpofitis,infuumtabcrnaculuaccerfijuflit. Laudonnierum & Otrignium 
ejus Legatum, atque ad illos longam orationem habuit,quam nifi ex parte in- 
tellexerunt; fed tandem pcrconcatus eft,quinam cfTemus^cur potius ipfius do- 
minium ingrcfli, quam ullius alterius , & quodnam effet noftrum inftitutum. 
Et refpondit Laudonnierus per Centurionem Caillium , quem fupra diximus 
utcumquecallereejusregionisidioma, fc a potentiffimo quodam Rege mif^ 
fum, quiFranci^Rcx appellaretur, ut ipfumadfa:duscumeo pacifcendum 
invitaret , quo ipfi & ipfius confoederatis amicus cffet , ipfius verb hoftibus ho- 
ftis: quod illi admodum gratumfuit. Tum munera utrinquein amiciti^ &c 
pcrpetuifoederis pignus data. His rcbus ita peradis , Rcx propius ad nos acccf^ 
fit, noftraque arma admiratus cft , prxfertim pyxides tormcntarias ; ad noftri 
propugnaculi foflas ufque progreffus^illud foris & intus emenfus cft.e foffa au- 
tcm terram exportari &valluminftruic6fpiciens, interrogavitinquem ufiim 
ifta fierent. Refponfum tulit^xdes extrui qu£ nosomnes exciperent, atquein 
iismultatuguriajedificanda; quodadmiratus, inquitfecupere, utbreviifts 
ajdes abfblverentur. Eam ob caufam a noftris rogatus , ut aliquot e fuis nobis 
commodaret , qui noftris inftruendo auxilio effent. annuit, & ilico odtoginra 
robuftiffimos & laboribus affuetos mifit, quorum opera magnopere lcvati fu- 
mus,noftrumq; propugnaculumcitius extru(^um,& tuguriaabiblutajille vc- 
rbanobisdifceffit. Dum 



Secundapars. p 

Dum hxc geruntur,nemo ex noftris non admovebat manum operi,no- 
biIes,miJites,opifices,nautx & alii , ut k adverliis hollem munirent , & contra 
aeris injurias tuerentur, fmguli fibi pollicentes ( fada ex his qus donata & per- 
mutationeadquifitafiierant2Eftimatione)brevifelocupletesfuturos. 

Laudonnierus extrudajam arce,ipfiusque a^dibus , & magno illo sdifi- 
cio,in cjuodconveda annona,& reliqua ad bellum neceflaria^abfblutis^finf^u* 
lorum in.cibo & potu dimenfiim contrahere coepit, fic ut poft tres hebdoma- 
das , fingulis in diem unum vitrum ficera dimidia ex parte aqua diluta plenum 
daretur: quod ad cibos attinet, quoruminnovohocorbefpesfada, negry 
quidem , icnifi incolsfingulis diebus nobis fiios cibos communicaffent , non 
dubium eft quin noftrum aliqui fame periiflcnt ; ij prasferum qui in venationi- 
bus pyxide tormentaria uri non nofant. 

Interea Laudonnierus fijo Fabrorum prxfedo foanni des HayesDie- 
fetiji mznda.t, ut bina navigiola conficiat ,<juorum carina, qiJantum memini, 
Irigintaquinque vd quadraginta pedes longa eflet , quibus alrius flumina fubi- 
rc,atque iecundum maris littus navigare poflet: h*ec fatis brevi tcmporis fpario 
propemodumconfedlareddidit. "fizzz., 

Ca!terum Nobilcs viri , qui animi folum gratia in hunc novum orbem 
trajecerantex Gallia,magnacum pompainftrudi,mirum in modum ano-eba^ 
tur,confpicientes fe iiihil eorum ifticinvenire,qu? fibi polliciri erant, & animo 
concepcrant , fic ut multorum cottidie exaudirentur querimonis. Altera ex 
parteLaudonnierusnimiumfacihs, planepoffidebatur a tribus aut quatuor 
gnatonibus, atque milites contemnebat , eos prxferrim quos in precio habere 
debebat ; quodque pejus eft,multum ipfi indignabantur plerique cx his,qui fe- 
cundum puriorem Evangelii dodrinam vivere fe velleprofitebantur, qubd 
verbi divini Miniftro deftitueremur. Verum ad Regem SatHrioua reverta- 
mur. -fr; -'^;:'k- 

h lcgatos ad Laudonnierum mittit, non modo ad confirmandum fde- 

dus intcr ipfbs initum , vcrum etiam u t pa6la fbsdera fervarct , vidclicet ut fe a- 

micorumipfiusamicum & hoftium hoftem re ipfadeclararet; profedionem 

enimfeadvcrfus fuoshoftes inftitucre. Laudonnierus faitis ambiglium Lega- 

tis refponfum dcdit,hacOGcafione : compertum enim jam nobis erat ex longa 

navigationeper majorcmfluminis A/4iiaIveum, noflri vicini Saturioua ho- 

fiem ipfb longe eflJe potcnriorcm , imo illius amicitiam nobis effe ncceffariam, 

quia ex noftra arce ad motcs ^palatcy proficilci volentibus ( hos autem mon- 

tesinvcnirecupiebamus, qubdauriatqUeargenti a nobis redemtimaximam 

partemindeadvedam eflfe intelligebamus ) itinerisporiorparsperejusditio- 

nem erat facienda : huc accedebat ex noftris aliquos apud eum effe, qui ad no- 

ftramarcem magnumauri & argenti pondus jam miferant, fosduscumillo 

pangentes,cum Laudonnicro mandatum effet , ut ijfdem conditionibus , qui- 

Dusfupra,cum magno Rcgc Outinafcsdus inirct. 

: [.' .^.- Rex Saturioua accepto adeo frigido refponfo , ad noftrum propugnacu- 

luin,cuinomenC4ro/i»<« inditum, ipfemet advenit cum miUe ducentisaut 
muQ. i 



lo Americanae Hiftori^E 

quingentis viiis, atque admiratus locum adeo efle immutatum, ut foflam am- 
plius tranfilire non poflet , (ed anguftum admodum efle ad arcem aditum , eb 
le contulit, atque Ccnturionem invenit Caillium , qui illi Rcgii Leeati nomi- 
ne denuntiavit,colloquii gratia,arcem non licere ingredi nifi fuis ablegatis, vel 
cumvigintiduntaxatdeledis. h attonitus illo mandato, dillimulat, atque 
cum viginti ex (uis arcem ingreditur: ingreflb omnia demonftrantur. Tympa- 
norum verb & tubarum ftrepitu, atq; jencorum tormentorum, qujc ipfo prar4 
[ente cxplofa fuerunt, tonitru extcrrito admodum, nunciatur omnes (iios ni- 
mio metu diflfugifle , quod illi credibilc fuit: quandoquidem ipfe procul a no- 
bis efle voluiflct. Inde radum, ut noftrum nomen per vicinas provincias eflTec 
valde celebrc, 8c majora vcrb de nobis crederentur. Tandem Laudonnieruni 
admonet fideidatas.Iuum exercitumjamefle paratumadprofedionemjan- 
nonam in promptu eflre,{ubditos Reges etiam advcnilsc:fed cuinnihilpbtinc- 
re poIsct,fol«s..9VUn fuis in iftam expeditionem profedus eitj, ] ^u ^3 '^ 

Dum hscc gcruntur , Laudonnierus alteram navcni, cui praccrat Petrus' 
Ccnturio,in Galliam remittit. Nunc Le6toremrogatum volo utfecumrepu- 
tet, quam multi afpirarent ad reditum in patriam . Inter reliquos Nobilis ad-f 
olefcens Marillac nominc , adeo abitum expetebat, ut Laudonniero pollicc- 
letur ( fi ipfi littcrarum fafciculum in Galliam deferendum traderet }indicatu- 
rumfe qu<eadejus vitam& nominisfamam maxime pertinerent;ea tamen 
conditione ne aperiret,ante quaiii navcm confcenderet,Laudonnicrusni- 
niium credulusipfi pollicctur, 

lam dies aderatquoNavisfblveredebebatjnobilisquidamcuinomeii 
Dn. de Gievieexhoncitafamilia natus,comiSjDeummetucns, &omnibus 
charus, quinq> aut fexhoris ante quam accuiatio traderetur Laudonniero,ad- 
monetur ut fecedat,MarilIacum enim ahquidfiniftriadvcrfusipfummoliri: 
obfequitur,&: in filvam f e abdit, ut Laudonnieri iracundiam cfFugiat, cui Ma- 
rillacus infamcs quofdamut afrerebatlibcllosGievrsimanufcriptostradide- 
ratinhancfententiam. Laudonnicrum centum illaFrancorum milliaipfi a 
Regcdata male colIocafTe, quandoquidemnullamannonaminhuncorbefn 
intulifret: nullum verbi Dei miniftrum ( ut ab Admirallio illiimperatum ) ad- 
duxiffe : nimio favore ampledi blaterones & loquaculos, eos verb qui virtucc 
pracditi effent , contemnere : & pleraquc aliaquaj nunc non fuccurrunt. 

Multis bonisvirismoleftumerat Gievra?iexilium,omncstamen muf^ 
fitabant:j>aulatim tamen nonnulliindigne ferebant tam maligne cibum pta:- 
beri,& fingulos nimio &:difficililaborcfatigari:prxferrimNobiIesquiaani 
qui ipfbrum majorcm rarionem habendam cenfebant. Tandemdum altcr al- 
teri fuam molefliam exponit , clandeftina ineunt confilia quinq, aut fex inidoi 
quibus deindealiiaccefTerunt adtricefimumufqi numeriiantequamaliquid 
molirentur. Inter eos autcm qui primi inierunt confilia, unus erat Laudonni- 
ero adprime £imiliaris : certifumum ctiam cft felediilimos quofquc militcs 6c 
Nobiles confiliorumparricipes,a quibusreUquiperfuafi,iisexceptis quosuc 
minus vafros CQntempfeiunc 5c ex luo coetu cxclufcr unc. 

Dum 



Americanse Hifloria^ ff 

', /P^^^^ott^fi^^o^^umvidetur^Centurionem Caillium adeunt,cui nondum 
fiiuni confilium aperuerant, quod omnes illum noflent virum integrum , qui- 
quefummaniintegritatem a fingulis in muneris adminiftrationerequireret, 
eum obteftantur,ut,quandocjuidem fitprimi pili Centurio, dmiiiufn caufam 
tuendam in fe recipiat,& eorum querimonias,quas fcripto comprehenderant, 
Laudonniero traderc non gravetur. Caillius pro fuo bfficio Operam pollice-' 
cur : & cum eumadhanc rem conficiendamdelegerint, illam Laudonriiero^ 
xjpfbrum nomine declaraturum, licet ille etiam indigne ferre velit , imo adjun- 
ctum etiam effet ipfius vita» periculum : quiaipforum petitionem a^quam ccn- 

rebar.Poftridie,qui fuit dies Domino {accr,mane Laudonnieri xdes adit,eum- 
4ue omnium nomine orat, ut in forum prodire velit : fc enim qu^dam haberc 
ipfi communicanda. Omnibus inforum convocatis , Laudonnierus cumfuo 
Legato Ottignio advenit: fado autem filentio,Ccnturio Caillius hujufinodi 
orationem habuit: ^u^rj.> ;. i ; •.. ■ ; . | 

_: Domine, quotquothucconvenimus , ante omniaproteftaraur nos te 
^gnofcere Legatum Regis noftri Domini in hac provincia fupremi, inqua 
ipfius nomine limes eft pofitus , tibique obfequentes futuros in hac tam hone- 
fta expeditione , etiam li Majeftatis ej us gratia , vita nobis fit in tuo confpedlu 
profundenda, utjampericulumfacerepotuifti in eorum magnaparte qui hic 
adfunt ; inter (juos plerique funt Nobiles viri , qui negleais fuis commoditati- 
bus voluntarie & fuis fumtibus tc fequuti funt. Primum igitur ea qua de- 
cetreverientiaadmoneat, finguIis,dum.adhucinGaIIiaeftcnt, fidem datam 
fuifle, hicannonaminintegrumannumrepcrturos, atque nova fubfidiare- 
ccntesque copias,antequam ea abfumerctur,accepturos: verum tantum abeft, 
iit alimenta in id tempus fufFecerint,ut vix ad menfem fuerint fitis. Deinde In- 
^ fegnius adferre ca incipiunt ; quia animadvertunt maximx noftrorum parti 
merces deficere: neque enim tibi ignotum eft , barbaros hos homines nihil co- 
ferre, nificontraahquidaccipiant : taridemcum intelligent omnibus deefre 
munera,& milites ab illis alimenta verberibus extorquere volcnt (ut jam non- 
hulh facere ccrpcrunt magno cum prudentiorum doiore ) tum vicinaloca de- 
lerent, eaquerationeiiscommodisdeftituemur, quibus hadenusufifumus: 
gujc fi advcniant , non poffumus non extrcmam famem expedare. His igitur 
difficultatibus ut occurratur, te fummopere orant,tertiam navem e Galha huc 
advcdam , atque etiamnum in hoc flumine cxiftentem , reparare & inftruere 
tures , cui eos viros quos idoneos judicabis imponas , atque ableges in novam 
Hifpaniam,huic provincix vicinam , ad annonam pecuniis aut alia ratione c5- 
"parandam,non dubitantcs quin hac ratibnc nobis fuccurri pofTit: fi tamen co- 
"modiores rationcs profcrantur , eas libenter amplexuros. H^c fuit Orationis 
Yumma,qua: in eo conventu fuit habita. 

Adhxc paucis refponditLaudorinierus. Ab ipfis fuarum adionum ra- 
"riones non efle pctendas : ad annonam quod attinet , ejusfe rationemha- 
biturum,aliqubt adhuc dbUa fibi fuperefte mercibus plcna , qu^e in cbmmunc 
'conferet, utillarumcommutatiorieaiimentaablndisredimiqueant: in Hi- 
' ^^ b X 



12 Americanse HiflorisB 

Ipaniam novam ut mittat/e nunquam id cffedurum, fcd potius bina navigio«^ 
la pridem inchoata daturum, ut maris littus Icgant ad ducenta aut trecetami- 
liaria , qua ratione eos annonam comparaturos plus quam opus cflet. Sic di- 
mifTafuitconcio. 

Laudonnierusintercaablcgabatquofdam qui rcmotioraloca obferva' 
rent,pr^fertimea, qu^emagnoRegi Outina noflrivicinihoftiproximiorae- 
rant, a quocurantibusnonnuIlisnoftrisGallis, quiapudipfumverfabantur, 
multum auri & argentiin noftram arcem mittcbatur, uniones pra:terea & alia 
cxquifita: led non cuilibet concedebaturhaccprouincia: quamob caufamia 
invidia erant apud pIerofque,qui illos brevi ditcfcere xftimabant. Et licet Lau- 
donnierus poUiccretur omnia in commune diftribucnda, multi tamen iniquo 
fercbant animo. Namquidamnominc LaRoche-ferriere , qui vcrbofus cum 
efretjadabatfeomniumrerum lcientiamhabere, talipollebataudoritatea- 
pud Laudonnierum , ut ejus confiUum pro oraculo haberct : negare fanc non. 
velim quin dotibus ingenii prseditus cfret^pr^fcrtim induftrius crat in nova ifta 
conquif itione , & diu verfatus cum Rege Outina , negotiabaturque ea qua: ia 
arcem mittcbantur, unde illi fubinde remittebantur quinque aut fcx fclopcta- 
rii,qui permutabantur pro occafionc , aut neceflitate quam illorum habcrent 
ipfe aut Outina. Vt brevibus abfoIvam,tantum voluit induftria , ut amicitiam 
contraheret cum hoftibus Outina, montibus vicinis ; eaque de caufa Laudon- 
nierofcnpfit, ut fibi fuccefforem mitteret, fecnimferia qu^dam habercipfi 
communicanda, ad Rcgisobfcquium, omniumquehonorem&utilitatera 
pcrtinentia. 

His auditis Laudonnierus Roche-ferricrio fucccfTorem ftatim mittit, & 
ille ad arcem rediit, iftic refcrt ccrto fe rcfciviffe^omne aurum & argcntuin ar- 
cem miflum,ex certis quibusdam montibus Apalatcy cognominaris provcni- 
rcjlndos enima quibusipfe accepiffet^nonaliundc habuifte.-namquidquiJ 
hadcnus poffederant,id omne in belio adverfus tres Reges ^otanou , Omttht'- 
aqua O* Oultaca adquifiviffe, qui potentem iftum Regem Outinam impedic- 
bant, quominus montcs illos f ubj ugare poffct. Attulit pr^tcrea Rochc-fcrrc- 
rius illorum montium fodinje fragmcntum continens hm multum auri & x- 
ris. Perit igitur a Laudonnicro facultatcm difccdendi, periculum enim fadlurii 
tam longinquar prof edionis , ut fperct ad trcs iftos rcges pcrvenirc pofle, 6ciU 
lorumaulamobfcrvarc,atqucimpetrataa Laudonniero liccntiadifceffit. 

Profedo Roche-ferricrio , trigintailli , qui Demonftrarionis fivc fupplici» 
libelli fupra memorati audores fucrant,omnia turbant in arcc, quam occupa- 
re conftiuunt,ut rebusalitcr providcant : atque ut commodiorc ordinco- 
mnia procedant, ducesfibi dmguntDominumdcFourncauxinfigncm hy- 
pocritam , & impense avarum , StephanumGcnuenfemItaIum,& tertium 
nominc La Croix,miIitum autcm Centurioncm,Vafconem quendam appcl- 
latum Seignore. Porrb illiinfuamfcntcntiam pcrtraxcrant omncs qui munc- 
re fungebanturin exercitu , tribus cxccptis, Ottignio Lcgato, Domino d' Ar- 
IacnobiIeHeIvetio,noffa:ofigmfcro,&Centurionc Caillio. Rcliquimilitcs 

adeo 



Secundapars. 13 

adco ab illis corrupti ut (ex & fexaginta iique relediflimi & veterani fubfcribc- 
tcnt. Me ctiam corrumpere tentarunt per meos q uosdam intimos familiarcs, 
cxhibitoeorumcatalogo quinominaaederant,airaetiamminitantcshis qui 
tantundem non facerent. Verum illos rogavi ne mihi molcfti cirent : profite- 
ri enim mc, illis adverfum fore in hoc negotio. Laudonnierus quidem intelle- 
j:crat aliquam confpirationem fieri , fed audores ignorabat : Ottignio etiam. 
quiEdam fuerantindicata, fed fubobfcure. Vefperepriecedentenodemqua 
conjurati fua confilia excqui llatucrant, admoneor a nobili Nortmanno , cui 
coenomen de Pompierre , fcqucntc nodc Conjuratos Cailliii Ccnturionem, 
cumquo commune habcbam hofpitium,juguIare decrevifTe, itaquefivita 
mihicara effct, alio me conferrem: cum vcrb propter tcmporis angufliam mi- 
hi non cfTetintegrum alio proficifci,domumredeo,&CailIiofignificoqua: 
intellexeram. Illc illico pcr poflicum fe proripit & in filvam fe it abditum:ego, 
Dei protedioni mc commcndans, rei eventum expedandum cenfco. 

Sub mcdiam nodcm Fourneauxius Conjuratorum dux,thorace ferreo 

indutus &; pyxidem tormentariam manu tencns, cum viginti pyxidariis ad 

Laudonnieri ^des proficifcitur, quas apcriri jubct , reda ad ipfius ledum pro- 

fedus,pyxidem illiusgutturi admovet, &foediflimisconvitiisillumprofcin- 

dens, claves armamentarii & annonce petit , omnia illi arma adimit , & catena 

pedibus injedacaptivum in navim qu? illiflumine ante arcem erat|abduci ju- 

bet,additisduobus militibusquiipfum obfcrvarent. Eademhora alterCroi- 

xiusarmatus decem&quinq^pyxidariisipfijm comitantibus adOttigniiLe- 

gati zedes proficifcitur , que nulla alia re ofFenderunt , nifi quod arma ipfi ade- 

merint , & conflituta capitis poena vetuerint antc luccm domo cgredi, quod 

poIIicitusefl.Tantundem^d:umcfla StcphanoGenuenfiin aedibus Arlacii 

noftri Antcfignani,quiidem juramentum prxftare coaftus eft.Eode tempore 

Centurio Seignoire ftipatus reliqua militumquinominadederantmultitu- 

dinc,ad Caillium proficifcitur ca mentc ut cum ncci traderct,quia apcrte ipfb- 

tum conatibus fe oppofuerat,dum ei confilia fua aperirent:fed ubiq; qujefitus, 

neque ipfe,neque ejus gcrmani fratres fimt reperti : omnia autem eorum arma 

auferuntur cum mcis, mandato ctiam fado ut captivus in ftationem milituqi 

ducerer:fedproborumquorundam virorumnobiliumopera,quihujus con- 

jurationis minime confcii , ab aliis fiibornati fucrant, mihi refHtuta fimt arma, 

ea tamcn conditionc nc ante luccm aedibus cxcedcrcm , quod fum pollicitus. 

Dcinde reliquorum militum,<][ui nomina non dcdcrant,aomos adicns omni- 

bus arma adimit , atquc ea ratione rerum potiuntur. 

Conjcdo in vincula,ut diximus Laudonnicro , Ottignio Legato &: 
fisrnifcro Arlacio inermibus &domiconcIufis, CcnturioncCailliopcrfilvas 
vago & cum fcris verfante , & rcliquis probis fpoliatis armis , conjurariomni- 
um rcrum ordinem pervertunt,Laudonnicri etiam nomina & audoritatc ab- 
ntcntcs : atquc quo facilius ad fiia: dehbcrationis fcopu perveniret,Fourneaxi- 
usConjuratorum duxdiplomafive licentiaminmcmbranisdefcribicurave- 
jat Laudonnicri nomine , quaipfc ut Kegis GaIIi<e Legatus , poteftatem con- 

b 3 



14 Americanx Hiftorise 

ccdit maxima: fiiorum parti((]uandoquidcm annonxpenuriacumfuis liho-^ 
raret ) in novam Hifpaniam proficifccndi , alimcntorum conquircndorucauii 
fa, omnes nrxfeOios , centuriones,& reliquos munere aliquo publico fungen-'' 
tes fub auipiciis Regis Hifjjania? orans , ut eis in hac re auxilio cfTe velint. Hoc 
diplomaabipfis confcriptum Laudonnierusfiibfignarccogitur : binaillade- 
inde navigiola majora quorum ante memini, ex armamentario regio omnib.* 
ncccflTariis rebus&annonainftruuntjdcligunt naucleros& nautas adprofcv 
«flionemin NovamHifpaniamfiifcipicndam. VninaviprieficiuntfeneNaU' 
clerum Michaclem Vaforium Dicpcnfem , altcri alium Nauclerii Trenehant 
appellatum : atquc fic inftrudi a Carolina fblvcrunt v 1 1 i. Deccmbris,timi- 
dos & tirones nos nuncupantes , & minitantcs , nifi cum omnes opulenti ex 
Hifpania nova rediret, illosin arce recipere vellemus, pedibus nos protrituros. 
Cstcrum dum hi latrociniis opcs quarrunt, de Roche-ferrierio agemus, 
qui ad montes profedrus fua prudentia& diligentiaefFecit, utfamiliaremft! 
fcddcret tribus fupra honiinatis Rcgibus, Regis Outina (cum quo diu verf^tus 
crat) infenfiflimis hoftibus. Ille attonitusconfpedu ordinis & opuIcntisE ipfbi 
rum,mifit inarccmLaudonnicro multamuneraabiftis Regibusillidonata: 
inter qux fuerunt plani orbes aurei & argentei amplitudine mediocris lancis; 
quibus pedus & dorfum tegercfblentin bellum profe6i:uri,multum auriinfe- 
di cui admixtum ars, & argenti non benc excodi : mifit pr^eterea pharetras fe- 
lcdillimis pellibus tedas, & omncs carum fagittas cufpidc aurea armatas,plu- 
rima aul^a ex pennis confeda, & fcirpis diverfb colore infcdlis fiimmaarteco- 
tcxta : lapides item virides &c2cruIeos , quos nonnullifmaragdos&faphiros 
cfTeccnfebant, cunei modocfformatos, fecurisvicem adligna cardendaiUis 
pra:betes. Laudonnieruscontramifitqua; potuit,veluticrafliorespannos crii 
?i3aros,fecurcs & ferras aIiquot,aIiasq; viles Lutetianas mcrccs, quibus abundc 
fibifatisfadum putarunt. 

His commerciis magnam fibiinvidiam eonciliavit Roche-ferrierius apud 
Regem Outina, prxfertim verb apud omnes ejus fubditos, qui tale in ipfum o- 
<liumconceperunt,ut ne nominisquidcmipfiusappcllationcm audirefufti» 
nercnt,fedillum Timogudyhoc cft,hoftem vocarcnt. Vcrum Rochc-ferricrius, 
aliorum Regum amiciriam retinens, alia viain noftram arcem redire poterat; 
quia multi rivi in majorem fluminis Maii alveum fc cxonerant quindecim vel 
(cdccim infra Outina Rcgis habitationem miharibus. Non abs re porro mc fa- 
durum arbitror fi militis cujufdam mcminero qui Rochc-ferrierii exemplo 
inotus,etiam aLaudonniero facultatcm poftulavit commercia agcndialio 
loco : impetrat quidem, fed etiam admonetur, ut quid mdlirctur probe antca 
confideret : nam ficri poffe utcum vitseipfius difpendio fulceptum negotium 

f)rofequatur,quodeventucomprobatum eft. Impctrataigiturpoteftate, ado- 
efcenshicmilesrobuftus&agilis , abincuntestatcin Admirallii Caftilionei 
aula educatus,cui nomim Petro Gambie, fblus finc miniftro ab arcc nofbra diC 
ccdit onuftus vilibus quibufdam mcrcibus,& fua pyxidc tormentaria, pcr pro- 
vinciam ncgoriari coEpic. Is adcb foaunatus fuit in fiia negotiatione ^ ut etmm 

jnlnco- 



Secundapars. 15 

in incolas imperiu quodammodo exercerec , quos fubinde cogebat ad nos fua 
mandataperferre : tandem ad Regulum quendam Adelano, cujus domicilium 
in parva nuviali infula, profedus,tantam cum illo familiaritatem contraxit,ut 
ipufieret cari{Iimus,atque adeb filiaillidonarct.Tanto honore afFedus^accu- 
mulandis opibus ftudebattamen:imo Regc abfentc cumille omniagubcr- 
naret, ipfius Regis fubditos adeo tyrannice habebat , ut eos qua;rere cogeret, 
quarinvenirenQpoterantj&tandem omnibusinvifus redderetur: quia verb 
Regi cratcharus,nemo mutireaudebat. AcciditutilicaRegelicenuampo- 
Aularetadnoftram arcem proficifcendijam enim duodecim lunis amicos fibi 
xionefle confpedos. Facultatcmimpetrateacondiuonc, utintrapaucosdies 
redeat ; colledis quas adquifierat opibus,& in canoam five lintrem qui iili tra- 
ditus fuerat,impofitiSj& binis Inctls additis qui eum veherent,Regi valedicit. 
Initinere,altcrcomitum memoriarepetens fe aliquando fuftibus fuifre ab hoc 
milite caftigatum , & invitante illum pr^da, talem occafionem cum vindida: 
tuni prxdjE minime negligendara efTe j udicat : quapropter dum miles fecurus 
(cinc]inat,arreptaqu£Eproptermilitemjacebatlccuri,caputiIIiconfringit,& 
fublarisejus opibus, comitc aliolndofugit, utinpoftremafigurapofteavi- 
«ierelicehic. 

Nunc redeunJum ad Laudonnieriliberationem & narrationcm eorum 
qux acciderunt paft noftrorum abitum , qui eriam abft ulerant qucedam doli- 
olagenerofi vini Hi^anici, quod afTcrente Laudonniero & ejus famula , in «e- 
grorumufumadfervabatur. Ccnturio Cailliusper fyluaserrans,perjuniorem 
fratrem quo adminiftro mittebantur iili qua: poterant, inteiligens eorum abi- 
tum qui mortemipfi macHnati erant,in arcem fubito rediit, & reliquis animu 
addens,adhortatus eft ad arma denuo fiimenda,( nam qui abierant illorii noii 
fuerant indigi ) & Laudonmerus e naui accerfitus , Otrignius Legatus & Ar- 
lacius Signifer, cx fuis jedibus cum omni fecuritate dimifli. Deledus fit, & no- 
vofacramento omnes adftringuntur,cumadRegisobfequium,tumadho- 
ftibus,in quorum numcro habiti funt qni adco fcelefte nos contempferant,re- 
fiftendum. Inftituti quatuor pracfedi qui totum coetum in quatuor manip u- 
los diftribuerent, & ita finguli ad fiium munus redierunt. , ^ , 

Dumhxcgcruntur venitin noftram arccmadolefcensnobilisPidtavi- 
cnfis,did:usDn.Gro«/4«raRochc-ferrierio mi(rus,cuifemper comes fuerac 
ctiam inprofedtione ad tres Regcs vicinos montibus^^4/4/ry. Is Laudonni- 
croretuht tertium cxhisRegibusmagno amore profequi Chriftianos , cum 
cflc potentem &: opulcntum,habcrcque{emper parata ad bcUumquatuor 
Kominummillia,petiifreiRoche-ferrierio, utfe ad Laudonnicrum mitterct 
fignificatum , perpetuum foedm { fi volet) intcr utrumque futurum,cum- 
que intcUigat eosaurum expeterc,quibusvis condirionibusaftridurum fuam 
ndem, ut fi centum pyxidarios ab eo accipiat,fe certo fcire eos reddituruni 
vidores & dominos montium ^palatcy, Hos illi curaturum pollicitus e- 
rat Roche- ferrierius,ignarus turbarum quse in arce fucrant excitatannec dubi- 
landu cft quin ( nifi tam turpiter defertifuiffemus apotiorenoftrorum parte ) 



i6 Americanae Hiftorias 

periculum ejus rei fccifTemus , cognito tandem hujus Regis erga nos afFedlu. 
Scd Laudonnierus apud fe reputans, fi centum ex noftris ablegaret, neminem 
reliquum fore qui arcem tueri poflet; eam expeditionem diftulit, donec nova 
cGallia advenirent auxilia; licet rion admodum fideretlndis,pr^{ertimab 
eo tempore quo ab Hiipanis fiiit admonitus: de quibus no abs re videor men- 
tionem hicfadurus, ut ex Florida; HiftoriaaLaudonnieroconlcripta & evul- 
gata,colligerehcuit. " '"'■ •f-rr, 

Dum, inquit, Indi me invifunt, & fcmpcr aliqua munera adferunt, ve* 
iuttpifces,cervos,galli-pavos, leopardos, urforum catellos,atque alia pro regi- 
onis quam incolebant natura: illos contra remunerabar {ecuriculis , cultris,vi- 
treis globulisprecariis^pedinibusSc fpeculis. Bini Indiquodadiefalutatum 
mc adveniilt f ui Regis Manacou appellati nomine.qui habitabat circiter qui- 
draginta miliaria a noftra arce,Meridiem verfiis, mihique fignifidirunt, in Rc- 
gis Onachaqmra familia quendam verfari cui nomen Barbatm ; & apud Rc- 
gem Mathiacaz\mmt^Q , cujusnomenignorabant,utrumque exterum:in 
mentem mihi fubiit , forfitan Chriftianos cfTe , eade caufa omnes vicinos Rci 
gesrogdtum mifi,utfi quem Chriftianum infiiis dominiishaberent,admc 
perduccrent,mc duplum repenfurum.llli cum muneribus capiantur,tam dili* 
gentemnauaruntoperam, vtbiniilli, quorum fadamentio,admein arcem 
venirent. Nudi erant,capitifque comam ad poplites ufque propendentem ha- 
bebat, Indorum morc; Hifpani quide natione,ad mores tame indigenarii ejus 
regionis ita afTueti, ut initio noftra confuetudo illis peregrina videretur.Habi- 
to cum illis colIoquio,vcftes illis dedi,& comam adimere juffi,quam negligere 
iioluerunt , fed findone involverunt , dicentes fe in patriam referre velle, tam- 
quam teftimoriium earum jerumnarum quas in India perpeffi efTent. In unius 
capillis inventum eft auri pauxillum reconditiim, quod circiter viginti quinm 
coronatos pcndebat, quo me donavit. Scifcitanri de locis qux peragrafTent, & 
qua ratione in eam provindam pervenifTcnt , refponderunt , quindecim jam 
annos elapfbs, quodtres naves,inquarum unaipfi vehebantur,circa C^/of 
periifrent,adfcopulos vulgo Martyns^i^kossMx, Regemque (aloSy maxima 
diviriarum quah^ navesonuft^erantpartem, adferecepifre, tali etiam adhi- 
bita cura,ut maxima virorum pars falva fuerit, atque plurims mulieres; e qua- 
rum numero tresautquatuor craritnobiIes,connubiojun61:a;,quxcumfiiis 
libcris edamnum apud cundem Rcgem Qalos vivebant. Interrogari quis cfTcc 
hic Rcx,rcfpoderuntformofiffimum & maximum effe torius regionis Indum, 
ftrenuuni admodum, & potentem. Significarunt prjetcrca, magnam auri 8c 
argenri vim poffiderc,eamquepagoquodam in fcrobereconditamhabcrc, 
humana alritudine rion minorc, ncc minus lata quam dolium : ad quam fi cii 
centum pyxidariis proficifcipoffem^fe curaturos ut omnes h? diviricin meam 
poteftatem vcnirent,pra:tcr eas quas ab indigenis aui opulenri erant,adquire- 
re pofTem. Significaruntpr^terea, mulieres cum ad faltationes conveniunt, c 
cingulis propendentes habere planas auri maflas, orbibus non minores ; cafq; 
tanta quanritate, ut pondcre fatigat^ incommodefakarepofrent: virositi^ 

deni 



Secunda pars. 17 

dcm fimilibus efle onuftos. Maximam eamm divitiarum partem ( ex ipfof um 
opinione) ex Hifpanicis navibus , qux ad illud fretum plerumque alliclebatur, 
provenire: relicjuamautemexcommercio, quodhuic Regi cumaliisvicinis 
Regibus erat. Ipium verb apud fubditos magnain veneratione effe , ab eo per- 
fuafbs , ipfius magicis incantationibus fieri , ut tellus afFatim necefTaria produ^ 
ceret:quoquefacilius id illis perfuadcret, cum duobus auttribusex fidinimis 
in sdes quafdam fecedebat, in quibus fuas incantationes exercebat , ReCTifq ue 
mandato flatim occidi, quifquis curiofius , quid agcrent,obfervare vellet. Imo 
addebantjfingulis annis tempore meflis barbarum hunc Regem hominem fa- 
crificare, quiejusreicaufaexprefseadfcrvabatur, & deligebatur ex Hifpano- 
rum, quiinhocfretunaufragiumpatiebantur^numero. Alterillorum etiam 
rctulit.fcdiu apud illum tabellarii munere fundum: &f£piusabeoabIeo-a- 
tum ad Regem quendam , nomine Oathk/xqua , quatuor aut quinque dierum 
itinerc a Calos dillantem, qui illi femper fidus amicus fuerat. Medio autem iti- 
nereinfulam effe magnoinlacudulcisaqu£e5<i^rop/nuncupato, &quinque 
miliariapatentefitam, multisfruduumgeneribus uberem^dadtylis prsefertim 
inpalmisnafcentibus, quorummagnumeflcommercium, fed majusadhuc 
radicis cujufdam, ex qua fit farina , ad panem pinfendum adeo idonea, ut pr^- 
ftantiHimus panis exeaconficiatur: quindecimqueincircuitumiliaribusto- 
tamregionemabeaeducari. Hincfieri, utejus ]nful^inquilmi,a vicinis ma- 
gnasadquirantopes: nam ab ipfisnifi magnopreciononredimirurearadix.-- 
Pr^terea totius illius regionis maxime flircnui exiflimantur , ut re ipfa declara- 
runt, cum Rex Calos affinitate cum Oathkacjua contrad:a,ejus filia , qua; illi dc- 
iponfata crat,fpoIiatus fuit. Rcm verb fic gefbm narrabat. 

04?/?^^^«rfmagnofuorumnumeroflipatus unam e fuisfiliabus eximia 
forma, pro coloris ratione in ea provincia prceditam , ad Regem Caios deduce- 
bat,ut ipf i-conjugem daret : hujus Infula: incol^ cum id intellexiffent , flrudis 
infidiis qua Oathkacjua tranfeundum erat, pugna commiffa ipfiim fundunc 
fugatquc; fponfa cum toto gynarceo capta , in Infulam abducitur. Quod apud 
Indos pro infigni vidoria cenfetur ; matrimonio enim fibi conjun2;ere eas vir- 
gines, &:perditeamarefoIent. QuimihihscrcferebatHifpanus^addebat, de- 
bellato Oathkaqua , ad ipfum commigraffe , atque circiter oaennium h^fiffe, 
doncc ad mc veniret. 

Calos ad flumen quoddam fitum efl quadraginta aut quinquaginta mi- 
liaribus ultra FloridcC promontorium qua ad Meridiem vcr:git,Oathkaqua ve- 
rb domicilium cis Promontoriumefl:, Septentrionem verfus, coIoOTquiin 
Chorographia Cannaveral nomineinfignitur, o6lo & viginti gradibus ab £- 
quatorc. 

Circitcrvigefimumquintumlanuarii, mcmvicims Paracoujt Saturioua 
per binos e fuis aliquot munera mifit,ad mihi perfuadendum,ut conjundis vi- 
ribus bellum adverfiis Outinammihi amicum gereremus: orans pr^terea.meos 
qui apud Outina verfabantur , revocarem , quorum caufa fibi ab Outtna in va- 
dendo&fuperando tcmperaverati plurimietiamregesipfi confoederati,pe]r 



1 8 Americanse Hiftorias 

tres hebdomadas aut toru menfem cj us rei caufa nuncios ad me miferunt. Sai 
eorum votis acquiejfcere noiui; imo omnem operam adhibui,ut eos amicc 
conjungerem.quod annuerunt,ita ut exiitimarejam pro rato habituros quid- 
quidftatuerem. Tum uterque Hifpanus qui jam diutumo ufu perfpedum ha- 
bebant Indorum ingenium , me admonere , ne ullo modo eis fiderem : cum 
enim maximc blandiuntur,tumproditoriealiquid moliuntur j natura ipios 
efle fummos proditores & dillimulatores. Sed ego etiamminimeillis fidem 
habebam: experientia enim & ex Hiftoriarum reccntiorumlcdione mille eo- 
rum artes & nraudes cognoveram. 

Duabus cymbis jam paratis, Navarcho VaJJeHr mandatum dedi ut littus 
marinum ad Septentrionem vcrgens obfervaret , & ad flumen ufq; navigarct, 
cujus Kex^dujla erat,ejus locidominus,cquo Galli anno milleiimo quinge- 
tefimofexagefimo iecundo annona convcxerant. BinasdifFerentes veftesilli 
mittebam, aliquot fecures, cultros, & alias viles merces, ut facilius me in ipfius 
amicitiam infinuarem. Atque ut ipfum facilius demereri poflem , Fajforio adr 
junxi militem Aimondidum,quiin primanavigationefuerat,{peransaRc- 
^zAdujia cognitum iri. Sedantequamcymbamconfcendercnt , diligcnter 
perquirere juffi , quid altero milite ^R^uff vocato , qui fblus in illa rcgione rc- 
manferat, cum Nkolaus Mallon tribunus,& rcliqui in priore illa navigatione, 
naves confcenderunt,utin GaIIiamredirent,ad:um efTet. Eo pcrvenientes 
intellcxcrunt,militemquadam cymba,iftaciterfacientc, exceptum, & alio 
iradudum ; poftea autemdidici Hifpanosillud littus legcntcs eumcxcepiflc 
& Hauanam duxifle. Rex ^dujia cymbam mayzo & fabis plcnam mihi rcmi- 
fit; addidit prstereabinos cervos,& binas pelles fecundum ipfbrum confuetu- 
dinem pidas, & aliquot uniones viIisprecii,quoniamaduft2eerant;mihi et- 
iam fignificariiuffit , latas poftelTiones daturum fi fedes apud ipfumfigere vci- 
lem , & coUato mayzo quantum vellem communicaturuni. Interea tan- 
to numero palumbes advolarunt feptem hebdomadum fpatio , ut finguhs 
diebus plus quam ducentas tormentaria pyxide in fylvis noftrum propu- 
gnaculum ambientibus occideremus. Reverfb Tribuno Vafjorio^ denuo 
binas cymbas milite & nautis armari juffi , & munus meo nomine mifi 
vidua defundii Regis Hiouacara , qua: a nofba arce circiter duodecim mi- 
liariahabitabatadScptentrionem:illahumaniterexccptismcisutramq;cym- 
bam mayzo &glandeonuftam remifit:addidit ctiamaliquot corbes Cajiina 
foliis plenos, e quibus potionem conficcrc fblent : hujus vidu? habitatio may- 
zi omfium elegantiflimi feraciffima efreperhibetur, prarreliquis maritimis 
regionibus. Fertur etiah^c Reginaomnium Indicarum formouffima,& ftim- 
ma efTein exiftimationc : imo cam flibditi adco reverentcrhabent,vt ferc per- 
pctuohumerisferant,necpedcsirefinant. Aliquotdiebuspoftremifras meas 
cy mbas, fuum Hiatitjiui , hoc eft, intcrprctem ad me mifit. 

Tantum porro annonx me habere exiftimans,qua: fiifEceret donec na- 
vesc Gallia advenirent,binas meas cymbas (nemciotioficfrent) mifiobfer- 
uatumadverfbflumine,qua: eoufquc progreflT^ {unt,uttriginta miliaribus 

fupra 



Americanae Hiftorix ip 

fupra MathidCA pervenirent,& iftic lacum obfervarent, cujus adverfa ripa ( rew 
fcrcntibus Indis) confpici non poffet ; licet enim celiillimas totius illius regio- 

fiiiisarborcsconfcendiirent, nuncjuam tamen terram ex adverfo confDicete po- 
tuiflent. Eadecaufameiulteriusnonfuntprogrefli, fedregredientesper Chi- 
/f/ijinfulam Edelano medioin flumine firam obfervarunt , omnium lane amce 
«iflimam. Namcumcircitertriaduntaxatmiliariainlongitudinem&laricu* 
dincm pateat , feraciflima tamen ell iiominum & fruduum. Pagum Eddmo 

■ -cgreflis^&adfluminisportum tendentibus,tran{eundum fuit perdeambula- 
crum trecentis paflibus iongum , quindecim latum , utrinque vaftis arbonbus 
«onfitum, quarumramifefetam eleganterinfornicesimplicant, utpergula 
tju^damvideaturartefada, nonnatura, cuifimilem fortc Chrillianus orbis 
non habeat. Egrefli inde noftri,ad 6«ec4^«f navigarunt,pofl:ea ad Patchica,dc* 
nique ad Choyaiiiiic relidis in ejus fluminis exiguo ramo cymbis,& aliouot ad 
carum cuftodiam vinSyOutina invi{erunt,qui humanifltmeillos excipies , ipfos 
indedifcedentes adeoimportunis precibus urfit, ut (ex e meis apudipfum hx- 
rerent, e quorum numero nobilis quidam nomine Grotautfidt. Is poik|uam 
bimeftre ap.ud eum ha:fiflet,& diligcter regionem oblervaflet cum alio , cjuem 
<iiuanteiftic ejus reicaulareliqueram, admein arcem rediit, li^niflcatum, ie 
amccniorem regionem numc|uam confpexiiTe. Inter reliqua rcferebat k lo- 
cum quendam 0«/r<<c4 appellatum conipexifle,cujus Ilex adeo potens erat,uc 
iriaaut quatuor Indorum miliain aciem produccre poflet , cui (i me adjunge- 
rc veliem, facile reliquos in noftram poteitatem redaduros : deinde h uic Regi 
jtinera, quseadmontes ^^4/4/91 ducunt, cognitaerant, ad quos pervenire 
Galli adeo defiderabant , &; in quibus O^^/f^c^ lioftis fuam habitationem ha- 
bebat,quemfaciledebcliare poflent , modo conjundis vinbusinipliim im- 
pctuni faccrent. Mifit ille Rex ad me laminam ex a:re e montibus lilis e- 
ruto.equorum radicibus torrens emanatauri,iive ,ut]ndiputant,j:ns di- 
ves: nam in eo torrente harundinaceo calamo concavo,arenam hauriunt, dov. 
nec plenus (it, deinde eo quaflato &c fuccuflb , cum arena mixtainvtniunt a?ris 
&argentigrana: undcconjeduramfaciunt aliquamejus mctallivcnameile 
in illis montibus. Cum verb quinque autfex duntaxat dicrum idnerea noftra 
arceabcffent,ad Thraciam conftitueram, fimulatquefubhdia e Galliaadvenil- 
(cnt , habitationem noftram traducere ad flumen aliquod , ad Scptentrionem 
magis obverfum,ut cb viciniores montibus eflemus. A' 

Rcdcundumnuncadnoftros nobiics &mihtes,quiconquirendorum 
alimcntorum gratia , in novam Hifpaniam profedi erant. Illi ad infulam Cu- 
bam appeilentes,aliquot naves capiunt, quafdam etiam (inc magna diificulta- 
tc, omnis gencris annona plcnas , ut Caffavi , oleo olivarum,vino Hifpanico. 
hasnavcs infuumufumapplicant,rclidis fuis navigiolis. Eapr^edanon con- 
tcnti , in aliquot infuk loca exccndunt, & depra:dantur, fic ut ex ea pra?da bis 
millccoronatiinfingulacapitaredirccrcdcrcntur. Deinde a6tuariam navem 
opibus plenam,in qua ejus infular portus cujuidam appellati la Havana pra:fe- 
dus, non fme pugna capiunt. Pr«efedus pro fua & duorum hbcrorum redem- 



20 Amcr icange HidorisB 

ptionc magnam pfccunis fummam ofFcrt:deprcdo conveniunt,fecluthuic 
etiamaccedantqiutuorautfexfimiolsc Saguins didx, elegantiffima?, & ro* 
tidem pfittaciquiin infiilareperircnturfelcdiffimi,manente captivointerea* 
in nave Pr^efedojdonec redemptionis precium perfolutum eflet . A nnuit pra:- 
fcdusj&quomaturiusiftaconfici poffint,rogat,utipfiliceatalterumex li- 
bcris ad uxorem cum epiftola mittere continente redemptionis conditio- 
nes. Scriptam epiftolam legunt, probant noftri Galli, nihil in ea quod cubari 
poifit reperientes , mittitur ea Havanam cum lembo adtuaris navis : ipfi ta- 
men licet aftuti 6c circumfpedli fibividercntur,vcrbanonintellexeruntqua: 
Pr^Efedus filio in aurem dixit; nc vidclicet uxor quidquam corum agcret q ux 
in epiftola erant fcripta , fcd per difpofitos cquos juberet per omnes ejus inmlx 

{jortus fignificari , ut auxilia ipfi mittcrcntur. Vxor mariti mandata tanta di- 
igentiacxequuta eft,ut diluculo fcrocesnoftriGalliaduabusmagnis navi- 
bus magna tormcntorum a^ncorum quantitatc cx utroque latere difpofita 
inftrudiffimis, &:ingenterofbratanavecingercntur. lllifeconclufbs confpici- 
cntes ob oftii portus anguftiam,admodum attoniti fuercpars tamcn militum 
fex& viginti fcilicet in parvam navem fpeculatoriam,quxinportuerat, fc 
conjiciunt,quofacilius &minorecumdamno tormetorumpcrrumperepof^ 
fent, ac recifb anchora: fune,pugnandoper medios hoftes evadunt : fed rcliqui 
militeSj (qui in aduaria navi erant,cum Priefedo Hifpano)capti & in cotinen- 
tem abdudi (exceptis quinq; aut fcx qui in cogreffu cxCi) fuerunt,& in vincula 
conjedi, partim venditi & in aha loca deportari, ctiam in Hifpaniam & Lufi- 
taniam ufquc. 

Inter eos qui cvaferant, tres fuerc conjurationis principes,Fourncauxius, 
Stephanus Genuenfis, & Groixius:NauclerusTrinchantquivi abipfis ab- 
dudus fuerat etia interillos erat cum quinqjautfexnautis,qui animadver- 
tentesnavemfpeculatoriam carereahmentis, nequeullamafTulgcre fpemea 
conquirendijinter fcftatuunt rcdcundum eftc inFloridam intcrea dumalii 
dormirent,quodi&nefecerunt.Militcscxcitatiadmodumindignatifunt,nam 
Laudonnierum mctuebant:tandem ftatuunt adeundum efTcfluminis Maii o- 
ftium ad ahmenta quarrcnda; fibicnimmultoslndosefrecognitosaquibus 
annonam accipere pofrent,dcinde altumrurfus petendum ac fortunampC' 
riclitandam clam his qui in arcc erant. Ad fluminis igitur oftium pervcnientcj, 
anchoras jaciunt, & alimcnta qua:rcrcincipiunt;quod Indus quidam illico fi- 
gnificatum vcnitLaudonnicro. Hacrecognita, Laudonnicrus voluit ad cos 
mandata perferri,ut navim ante arcem adducerent , & ipfi eum convcnirent: 
fedCaillius centurio eum obfccrat ut rcm alriusperpendat,fieri cnimpoflc 
ut ejus mandatis nonobfequantur,fcdpotiusfugiant:ficqifruftratumirioc- 
cafione exemplar in cos ftatuendi. Ad hsc Laudonnierus, quid igitur agendu 
ftatuis ? cui CailIius,concedemihi obfccrovigintiquinq; militespyxidarios, 
quos noftro navigiolo impofitos tegam ej ufdem velo , & fub auroram navem 
fpcculatoriam propius accedam: nam c longinquo nos binos fblumn^odo auc 
ternos confpicientes cum binis nautis navigioUredoribus, no magnopcrccu- 
rabunt etiam fi propius cosaccedamus, navi autcm ipfbrum proximi,mci 

milites 



I 

Secunda pars. 21 

militcs cxurgent & illorum navem ingredientur. Hoc proffato confilio, na- 
vigiolum confcendunt milites , quod poftridie ante iblis ortum vigiles, qui in 
navierantjconfpicati, totamcatcrvam excitant;hi videntes noftrum navi- 
giolum,ex longinquo Caillium cum binis aliis militibus agnoverunt, &eos 
propius accedere permiierunt nullis armis fumptiSjfedpoftquam noftrum 
navigiolum latus illorum navi conjunxit, fubito noftri milites exilientes ip/b- 
rumnavim confcendunt: ilii autcm attoniti, igncm excitari jubent, & ad ar- 
maconcurrunt,fed (ero nimium : nam ftatim adcmptafuerunt, &illisfignifi- 
catum ut ad Regis Legatum venirent , quo adeo funt confternati, vt ip/brum 
vitam in fummo difoimine efTe agnofcerent. His in arcem perdudis , juridice 
cum tribusconjurationis principibusa<aumeft,&:decondemnatis fjpplici- 
um fumptum, reliqucE mukitudini , primum tamcn exaudorataf, veniadata ; 
nulla dcindeieditio fubfequuta. 

His rebus compofitis ingcns fama feqauta eft , quia viciniores & re- 
motiores Indi a nobis fecefrerunt multas ob caufas: primum quod pro alimen- 
tis nihil illis conferebatur , deinde quod plerumgue verba a noftris acciperent, 
adaIimentaconquirendum:imo adeo vecordesfueruntnedicam perverfi ali- 
quiut incendercnt illorum ^dcs , exiftimantcs ca ratione abipfis faciliusali- 
menta fc impetraturos. Sed malum indies fic crefcebat, ut tria aut quatuor 
miliaria effent conficienda , prius quam aliquis Indus reperiri pofTet. Huc ac- 
ccdebat bellum adverfus potentem Rcgem Owwrfgeftum, quodcumfita 
Laudonniero defcriptum in eo qucm dcYua peregrinatione confecit libro ,il- 
lius mcnrionem non facia: vt fummarim dicam , res effet miferarione digna, fi 
quis figillarim defcribcre vellet , in quam cgcftatem redadti fuimus, mcumV 
nim inftitutum duntaxat eft, ut quam breuiffimc fcribam qux accider unt. 

Quibufdam crgo famc exrindis, & reliquis adeo macie confe(ais,ut cu- 
tis oflibus ha:reret,Laudonniero eriam defpcrantc de auxilio e Gallia accipien- 
dojjamenim decem&odo menfibusiftichiEferamus; communi omnium 
conf ilio delibcratum eft rationes mcditari quibus in Galliam redire poffemus; 
tandcm decretum, ut tertia navis e Gallia adduda, quam commode fieri pofl 
fet reficerctur,& ejus fumma tabulis augerentur,atque fabris in co opcre occu- 
patis, milites fccundum maris littus alimenta qu^rercnt. 

Cxterumdumadopusaccingimur,appulitexlonginqua quadamnavi- 
garione , Prsfcaus quidam Anglus nomine Hawquiens , qui lembo in noftra 
arecm venitjis nos in tam mifero ftatu confpicicns,nobis obtulit fuam operam 
quacumqucinrenobis commodocfrepofret,camqueetiam prsftirit. Nam 
Laudonmero vcndidit unam ex fuis nauibus xquo admodumprecio, & dolia 
aliquot farin^, c quapanes bifcodi confedi in noftrum ufum , & donatis 
criamnonnuUis doliisfabarum & piforum, aliquottormcnta^ncaarrhabo- 
nis loco acccpit, ac difccflit. 

La:ti admodum nados nos cffe navcmprstercamquam fabrirefc- 
ccrant , atque annonam in noftrum rcditumfufficicntem, delibcratum eft 
cftarccm ant^noftrudifccffum duabus dccaufisefrediruendamjprimumne 



22 Americanse Hifloriae 

Hiipanis,quosintellexrcamuseo venirevelle,poftnoftru dii!cefrumufuieflcc 
adverfus Gallos, fi dcnuo eb redirent j deinde ne Satuirioua, eam vacua,pi occu- 
paret: a nobis igiturfuit diruta. 

Verumnobisaditcraccindis, &vcntum {ccundumpcrtresfeptimanas 
expedantibus adfblvendum ex eaprovincia, prjEter fpem advenitfeptcm na- 
vium claffis Prcefedo loanne de Rcbaud viro celcbri,&: multis virtutibus prse - 
dito,(]ui Laudonniero mittcbatur fucceflbr,ad ea peragejnda qux Rcx jam in- 
ccperat: qua decaufa omnibus infigncmlxtitiamattuleruntnonfperata ea 
auxilia. ladis anchoris Ribaldus excendit,ciialiquotCenrurionibus, multisq; 
nobilibus viris & aliis,qui gratias agebant Deo , quod nos vivos reperiflent,ut 
necefTaria fubminiflraret^fignificatii enim illisfuifTe nos omncs extindtos : itai- 
que pro longa afflidionc quam perpefTi eramus , Deus nobis gaudmm immi* 
nt. Nam finguli libcralcs crantin communicandis alimcntis & aliis bonis qu^ 
abunde attulerant, &omncs quacumqucinrepofrentgratificari fludebanc 
fuis amicis,aut confanguineis,aut popularibus , fic ut omnia perflreperent Ise* 
titiajfed brevi admodum , utpofleaintclligcmus. Ribaldus in continentcra 
exponere cupiens merccs, annonam & alia ad bellum neceflaria.oflii fl uminis 
altitudincm validetcntariiuflit : fedminus aquxrepcriens , quam ut majores 
navcs fubire pofTcntjtres minorcs duntaxat flumen ingredi iuilit,quarum ma- 
jori,Vnio nuncupata: pra:erat filiusipfiuslacobus Ribaldus, cuiaddiiuserat 
Lcgatus Tribunus VallardDicpcnfis: alterius Prxfedus crat Tribunus Mail- 
lard etiam Diepenfis:tertix imperabat nobilis quidam Machon-viIle:quatuor 
majores in anclioris fletcrunt uno acontinente miliari : quia in eaplaga mare 
admodum erat planum,& exonerabantur lintribus & fcaphis. 

Septcm porrb aut od:o diebus a Ribaldi advetu.omnibus nobilibus , mi- 
litibus , 6c nautis ( cxceptis paucis qui adquatuor majorum naviumcuflodi- 
am relidi erant)in terram expofitis , & inter fe agentibus de JEdificiis.fl;ruendis 
& arcereflaurandaiiib quartam pomeridianamconfped^funtab aliquotmi- 
litibus , qui ad littus marinum cxfpatiatum iverant , fex naves ad quatuor no- 
ftrasqu^inanchorisflabant accedere: idmilitesftatimfignificarijubent Ri- 
baldojcuiferiusadvcnicnti denuntiant fexmagnas naves anchoras apudno" 
ftras naves fixifle , qu^ illico pra;cifis anchorariis funibus , & omnibus vclis ex- 
panfis fugcrunt \ fex autem illas naves anchoris fublatis fubfequutas effc (tem- 
poreautem advcnitRibaldusut hancperfequutionem viderctcum plcrisquc 
aliisj melioribus autem vclis pr^ditx noftra: quatuor aliis fex, brcvi oculorum 
noftrorum acicmcfFugerunt : ante quadrantemhor*e difparueruntetiama- 
li^E fex , qua; rcs admodum anxios tota ca node nos reddidit , in qua Riba^dus 
omneslintrcs & naviculasinftruijubct, quingentos etiam autfexcentos pyxi. 
darios in littore fiftit , paratos naves confcendere , fi opus effet^ode fic trans- 
ada poftridie fub meridicm, maxima e quatuor navibus Trinitatis (ymbolu ni 
habcns,apparere coepit , redaad nos tendensj confpeximus dcinde ftcundam, 
cui pr^ecrat Coffctte Tribunus, tandem teniam , & paulo poft quartam , quac 
fignodatonosadfeevoGabanc. Ribaldusverb metuensnehQftesaliqui, no- 

ftris 



l 



Secunda pars. 23 

ftris navibus occupatis,id agerent ad nos pelliciendos,periculo noluit expone- 
refuos milites, qui tamen libentiffime naves confcendiflcnt. Navibus propius 
ad littus,adverfis ventis,accedere nequeiitibus, Tribunus Cofletius epiftolam 
ad Ribaldum {cribit,quam nauta acccptam recondidit,& in mare deiiliit ma- 
gno vitas periculo : poftquam diunatafletjanoftrisconlpedusfuit, &rubito 
miflTus lcmbus qui illum exciperet,& ad Ribaldum adduceret. E piftola aute fic 
crat{cripta:Domine Ribalde, heri fiib horam quartam a meridie cMis Hi(pa- 
nicaodo navium in confpedum noftrum venit, quarum fcx apud nos ancho- 
rasjecerunt. fed nos animadvertentcs Hifpanos eos efle, prsecifis funibus an- 
chorariis velafecimus,ip{i etiam ftatim velis expanfis tota node nos perfequu- 
ti {unt,multaq; tormcnta innoscxplo{erunt; icd videntes con{equinosnon 
o{re,quinque aut fex miliaribus infra de{cen{iones fecerunt,edudaenavi- 
us magna y£thiopum multitudine palas & ligoncs geftantium, fupra qua rc 
pro tua prudcntia confilium capies. 

Perleda cpiftola, Ribaldus pra:cipuos fuorum in cocilium vocat, in quo- 
rum numero triginta prope Centuriones , pr^terNobiles , & commiffaiios, 
aliofque rcrum procuratores. Sanior hujus concilii pars, arcem quam primum 
reftaurandam Sc muniendam,magnamquemilitumpartem ducibus Laudo- 
nicri militibus quibus itinera erant cognita , ad locum ubi Hi{pani er ant,able- 
gandam effe cen{ebat ^ atque ita futurum Deo juvante, ut brevi neCTOtium ex- 
pediatur ; eam enim provinciam non eife Hiipanici juris , cujus limites vicini- 
orestrecentis velquadringentis miliaribus aberant. Ribaldus autemomncs 
adhunc {copum tendere inteliigens,ait,Domini, auditis veftris {ententiis, me- 
am etiam proferre volo: fed prius vobis {ignificandum arbitror,me,pauIo ante 
mcum ex Galliadifceflfum, litteras ab Admirallio accepifle,ad quarum calcem 
hscfiintverbaipfius manuexarata. Ribalde,admonitifumusHi{panumad- 
oriri vos velle, vide nc quid illi cedas,& redc facies. 1 taque vobis aperte dico,{i 
fequamur veftram {entcntiam , futurum fortaflc ut Hiipani noftrorum fcroci- 
am non expedent , {ed fugiant & navcs denuo conicendant : qua ratio- 
ne nobis occa{io prsriperetur ^ros perdendi qui nos deftruerc volunt. Sed 
hiEc{ententia mihi potior videtur, ut omnesnoftrosmilitesimponamqua- 
tuoriis navibusquasad anchorashabcmus,&redaeamus occupatumipfb- 
rum navcs in anchoris iftic ha:rcntes : ubi de{cenderunt, quibus captis,cum no 
habcbunt quoconfugerepoflint,pra!teraggcrem reccnterab T^thiopibusfa- 
dum, in contincnte dcfccndemus, & tanto cofidentius cum eis pugnabimus. 
Laudonnicrusjamprobe veriatusincognitionetemperieiaerisejus re-. 
sionis, ip{i {ignificat,probe difpiciendum cfle primum,ante quam denuo mi- 
Etcsnavcs con{cendant; nameoannitempore cxoririfubito vcnrorumtur- 
bincs fivetyphones, quosnauta: houraganes appcllant,totam illam plagam 
mirandum in modum affligentes : {e ca de cau w priorem {ententiam probare; 
ob ca{dem atque alias caufas etiam reliqui priorem {ententiam ampkdi dixe- 
runt. Solus Ribaldus Ipreto aliorum con{ilio perftitit in fuafcntentia, quani 
Dcus haud dubic ratameflTc voluit, utfuoscaftigarct&improbospcrderet. 



24 Americanae Hiflorias 

Nec adhuc contentus {iio milite^a Laudonniero poftulavitipfiusPrsfedos at- 
que Signiferum , quos commode illi negarc non aufus eft Laudonnierus: tunc 
omnes Laudonnieri milites fuum Antelignanum abeuntem videntes , ipfiim 
{equuti funt ; ego etiam illos proficifcentes confpiciens , navem cum aliis con- 
{cedi,licet altero pede claudus , nec dum curatus e vulnere in crure accepto bel- 
lo adverfiis Outinam gefto. 

Omnibus militibus navibus impofitis , unius aut duarum horarum dum- 
taxatfecundo vento opus erat,adperveniendum adhoftes tfedcum anchoraj 
cflent vellendaj,ventus fe convertit,&: planc adverftis nobis fadus eft , inde flas 
quonoftrumitererat inftitutum, ficutduobus diebus & totidem nodibus 
fuerit nobis expedanda commoda aura. Tertio die ut videbatur mutatio ven« 
ti futura , Ribaldus jubetomnes Pr^fedos fuorum militum dcledum faccre. 
Ottignius luftrum faciens militum Laudonnieri,me nondum probe curatum 
rcperit, ea de caufa cymba^ impofitum , cum alio milite fartore , qui ei veftes in 
reditum in Galliam concinnaret, in arcem invitum redire coegit. Carterum 
fublatisanchoris&datisvento velis, /iibito coortaeitramhorrendatempe- 
ftas,utnavcs profijaialutein altum marequantum poftent tenderecogeren- 
tur:ea verbnonremittente, venti turbinibusejeda^fiint verfiis Aquilonem 
plus quam quinquaginta ab arce miliaribus , & omnes ad fcopulos allif^e con- 
frada,'que; omnibus tamen viris falvisprarter nobilem ex familia Admirallij 
Caftilionei cui nomen La Grange Tribunum virum rerum experietia & mul- 
tis virtutibus pr^ditum qui aquis hauftus eft. Hifpanica: naves etia elifi nau - 
fi:agio perierunt. 

Perfeverante ifta tempeftate, Hifpani admoniti Gallos navesconfcen- 
difle, & non abs refufpicati naufragio pcr eam tcmpeftatcm periifte ,noftrani 
arcem facile fe occupaturos exiftimarunt : & licet tanti atque continui 
cfrentimbres, acfidenuoperituradiluvioeftentomnia, totatamennode ad 
noflramarcemiter facere nondeftiterunt: eadem nodecontinuas excubias 
cgerant pauci illi qui arma tradare norat: nam ex centum &: circiter quinqua- 
cinta qui in arce reftiterant, vix viginti ad refiftendum erant apti; quia Ribal- 
auSjUtdidumeft, omncs ftrenuos milites abduxerat prxtcr quatuordecim 
autquindecimargros &:mutiIos vulneratosq; ex prcclio adverfiis Regem O»- 
r/«dwgefto:reIiqui erant aut miniftri aut opifices(qui nepyxidem quidcm un- 
quamexplodiaudiverant) autRegii CommifTarii^adcalamumquamgladi- 
um tradandum magis idonci ; prstcrca aliquot mulieres,quarum mariti ma^- 
jore ex parte naves confcenderant: Laudonnierus verb segcr in ledulo decum' 
bcbat. 

Orta jam luce, cum nemo circum arcem confpicerctur, Dominus de la 
Vigne,cuiLaudonnierus excubiarum curam commiferat, mifertus militum 
madentium , & continua vigilia fatigatorum, cosad horamquietifctraderc 
jubet: vix armis depofitis in fuas habitationes ingreffi erant, cum Hifpani duce 
Gallo Francifco loanne, qui fuos fodales feduxerat,tribus locis accelerato gra- " 
du in arcem penetrant nemine refiftentc , & militum ftatione occupata figna 

militaria 



Secundapars. 2j 

figunt , inde per militum domos vagantur, & quotquot reperiunt occidunt, 
undc clamores &horrendigcmitusexauditicorumquijugulabantur: ad mc 
quod attinet, quotielcunquc memoria repeto infigne miraculum quod Deus 
(cui nihil certe impoflibilejin me oftendit,{atis mirari nequeo, & quafi attoni- 
lus hjEreo : nam ab excubiis rediens, podta pyxide tormentaria, totus madens 
in xylinum ledum , quem Brafilianorum more (iifpendcram, me conijcio ali- 
quantulum dormitare fperans :{edexauditis clamoribus.armorumftrepitu, 
&itcratis vulnerum idtibus, illicode{iiii,atquc egrcdientiaedes,utviderem 
quid rerum gereretur , bini Hifpani edudos gladios manu tenentes, in ipla ja- 
nua obvii fad:i,nec mc allocuti ( licet in eos inipcgifrem ) in h abitatione ingre- 
diunrur:ego vero vlterius progrclTus nihil nifi caides conlpicicns, atque ctiam 
militum ftationem occupatamabHi(panis,poneeamregredior& redapro- 
ficifcor ad aggeris foramen (quatormentasneacxplodebantur) cxquo raci- 
lius me pofTe exilire (cicbam : iftic quinos vel (enos c meis commilitonibus re- 
pcrio necatos,quorum duos agnovi,videlicet la Gaule & loannem du den.Tu 
infollam defilio,quafuperata fblus iter facio paulatim alcendcns , donec ad 
filvam quandam pervenirem:iftic in jeditiore coUis loco confiftenti, primum 
mihi a E)eo mens rcddita:certum enim eft,quxcunquc mihi ab habitatione di- 
greffo acciderant, tamquam mente capto evenifle. Oratione autem ad Dcum 
fadta, ut quid in tam extrcmopcriculo agendumefletmihifuggereret,ejus 
Spiritus inftindu fylvam, cujus lemitje ex frequenti ufu ante probe mihi erant 
eognits, ingrefTusfum : paululumprogrcffus, alios quatuor Gallos reperi ma- 
gnacu animi lcetitia , atq; nos mutuo confblati, difquirerc cocpimus quid cflct 
agendum ; nonnullorum erat (entcntia,ut iftic in pofterum diem, quo Hifpa- 
norum furor mitigari pofrcthxreremusjdeindeinipfbrumpoteflatem nos 
Uaderemus potius , quam iflic manentes ferarii libidini nos cxponcremus, auc 
fame,quam ahas tam diu perpcffi cramus,extingueremur:aliis difplicebat hsec 
lentetia, &c Indorum habitationcs procul qu^randas efTe cenfebant,apud quos 
vivercmiis, doncc Deus aliam viam nobis demonftraret : ad quos ego, fratrcs, 
neutrorumfententiam probo,fedfimihicredatis,per filvamad maris httus 
tendcmus,vbiforfitanaliquid intelligemusdc binis navigiis minoribus qus 
Ribaldi mandatoflumeningrefrac funt ad exonerandamannonam e Gallia 
advedam ; illi meas rationcs omnino impoffibiles judicantcs, ad Indos fe con- 
tulcrunt, me fblo relido. Vcrum Deus,mes afilidionis mifertus,alium comi- 
tcm procuravit, nempe militcm illum, Grandchcmin nominatum, quem ab 
Ottignio in arcem, ad veftcs illi concinnandas, remifTum antc dixi : huic idem 
confilium do quod aliis,nempelittus inveftigandum,ad minoraduonavi- 
gia reperieda; probato meo confilio, toto illo die facientes iter,tandem fylvam 
fuperavimus : fed ut quo tcndebamus pcrvcniremus , emetienda adhuc crant 
harundincta.magnis harundinibus confita (difKcilc admodum iter ) atque tali 
labore confedos nox oppreffit continuis imbribus fupra noscadentiDUs,& 
maris undis intumefcentibus , aqua fupra cingulum intcr ifta harundincta ec- 
iam pertingente, quo in labore prior nox tranfadta eft. Orta jam die cum ver- 
(iis mare nihil fcfe ofFerret noftris oculis,indignatus milcs mihi dixit ^prsftitiflc 

d 



26 AmericanaeHiflon3B 

hoftibus(etradere,atqueadcos rcgredicndum ; nan? dumintelligchtnos 0"^ 
pifices,parcituros/m minus,an no ktius eftab illis occidi,quam in hoc mifero 
itatu languere ? Eum a tali propofito divertere tentavi^fed opera lufi: imo jam 
me relidurus,efFecit ut fidem iili darem ad Hifpanos cumipio rcgrefTurumirc- 
mcnfo itaque per fylvam itinere, confpiciens jam arcem , & flrepitum gaudi- 
umq; Hifpanorum cxaudiens, commotus fiii : atque militi dixi , Oro te amicc 
& fodes , ne illuc eamus, fcd aliquantulum adhucfiibfiflamus: Deus enim ali- 
quam falutis viam nobis demonflrabit, ctim multas habcat nobis incognitas, 
& nos ab his molcfliis libcrabit : tum illc me amplexUs,ego inquit abeo , & ti- 
bi valedico.Editiore paulo locumconfcendens,obfervare volui quidillo fieret. 
Conf jjcdus ab Hifpanis ut e monte dcfcendebat , illico advcrfijs eum caterva 
militum mittitur,quos ad fe vcnicntes videns, in genua fc coniecit,vitam ab il- 
hs poftulans: fed fiirore percitifruflulatim cum conciderunt, fummis haflis & 
pilis frufla concifa prshgentes. InfyIvamintereameabdo,inqua confedo 
unius miliaris fpatio,incido in quendam Rotomagenfem,cui nomen La Crc- 
te, & Belgam Infulanum Eliam dcs Planques cuni LaudQnneriancilla,quiC 
vulnus in pedore acceperatjad prata igitur marinatendentes , ahte quam fyl- 
vam egredercmur,Laudonnierum ctiam invenimus & aliumnomincBar- 
tholomarum, cui altum vulnus in collo acinace inflidum; tandem acccdcnti- 
bus adhuc aliis, decimum quartum vel decimum quintum numerum cxplcui- 
mus. Quia vcrb faber lignarius didus Lc Chaleux, unus e noflris, brcviter dc- 
(cripfit eam calamitatem,dc iis non plura ; illud fblum addam,quod tranfadis 
inaqua fupra cingulum duobus diebus & totidem nodibus in paludibus & 
harundinetis,Laudonnicrus quinatandi peritus crat,cum adolefccnteRo- 
tomagenfitriamagna flumina natando fuperavit, antequamnoflras navcs 
confpiccre poffct : tertio dic nautarum opera falvi Dei bencficio ad navcs pcr- 
venimus. 

Supra didum efl, Ribaldum dqu^ penuria quatuor majores liaves in f?u- 
minis ofHu perducerc no pdtuifTc , ad cas exonerandas , fed tres minores dun- 
taxat flumen ingreflas, quarum majofi prarerat lacobus Ribaldus ejus filius: i$ 
fiiam navemufqueadarccm perdux:erat,&: licctifticinanchoris ftaret dum 
Hifpani iflam lanienam exerccrent,nc tormentu quidem uUum (cum non ca" 
rcrct) explodi curavit.Contra volenti fuam navem ad fluminis oftium moliri, 
vcnti obfiftebant toto illo die : intcrca Hifpanis ipfiim folicitantibus ut fc ipfis 
tradcret-,a3quis enim conditionibus cum co pacifci vellc , nihil rcfponfiini: 
nam cum illum obfervarent omniconatu fuam navem in altum deducerc vcl- 
le,in cymbam,quain arcc utcbamur,tubicinccum proditorcillo Francifco lo* 
anne (quiHifpanos ad arcem perduxerat)impofito , colloquium pctierunt, 
ipfum ad compofitionem invitantcs.Et licctis proditor adco confidens fuerit, 
vt lacobi Ribaldi naveingrcdi non dubitarit , adeo tamen ignavus & timidus 
fuit RibalduSjUt illum rctincrc fit vcritus, atq; libcrum dimiferiti tametfi prar- 
ter nautas plures quam fexaginta militcs haberct. Sed ncc Hifpani licct cym- 
hh dc iintribusabundarent, eum aggrcdi unquamfuntaufi. 

Poftridic 



3.1 iv Secunda pars. 27 

Poftridie tandem lacobus navetn adfluminis oflium pcrduxit, ubi alias 
duas minores invenit, claffiariis fere vacuas ; nam major pars eorumque pr^- 
ftantiorum loannem Ribaldum (equuta erat. Quod animadvertens Laudon- 
nierus^ex binarum illarii clafliariis & apparatu unam in(l:ruendam,alteram au- 
tem dcierendam ftatuit ; deinde cum lacobo delibcrat quid poriflimum fit ^- 
ciendum, redene faduros fi ipfiuspatrem perquirerent : illerefpondit,fein 
Gailiam redire velle: qua: {ententia obtinuit. Porro,quiaprarterbifcod:um pa- 
nem in minore navi nulla erat annona, atque aqua deftituebatur, Laudonnie- 
rusaliquotvacuadoliaaquaimplericuravit: idemfecitlacobus, in quare & 
reflaurandisqua;deerant, biduuminfumptum; totoqueillo tcmporenoftra: 
naves lateribus confertx fueruntjcum arbitraremur Hifpanos aggredi nos vel- 
le:nam fubinde cymbas ingrefli nos obfervatum veniebat, propius numquam 
tamen accedentes, quam ad pyxidis tormcntarije jadum j & certe cognitis iis, 
qua; in noftris perpctrarant,llrenue nos defendere flatueramus. 

Ante quam folveremus petiit a lacobo Ribaldo Laudonnierus , ut unum 
cx quatuor quos habebat naucleris fibi commodaret, quia nullus noflrum na- 
vigationis admodum peritus erat , fedrepulfam tulit ; deinde commodum fu- 
turum ait , ut deprimerentur naves , quas ad fluminis oflium habebamus , na 
Hifpani a noflro difceffu eas occuparet , iisque I oanni Ribaldo reditum in flu- 
menprarcludant, fiilludingredicuperet (ignorabamus enim ipfius naufra- 
gium) fed lacobus nihil iftorum facere voluit.Laudonnierus hominis perrina- 
cia perfpeda fuum fabrum mifit,qui naves corrumperct & deprimeret, videli- 
cet qua cx Gallia advexeramus, quamq-, a Praifedo Anglo Hawquins emera- 
mus,&: minimam carum quas Ribaldus advexerar, atqueeF/oricUfolvimus, 
nautis&annonamaleinftrudi; fcd Deus adco profperumiternobisconcef^ 
fit (licetmuItainnavigationeperpefl[is) utpone Angliaappelleremusinfinu, 
quivulgo Divi Georgij manica^t^^dhtm. Hjccfuintquardeiis, qu^e innoftra 
navigatione a me obfervatafimt, dicendaefreexiftimavi; exquibusapparct 
vidoriam non ab hominibus , fcd a Deo provenire , qui omnia pro fiia volun- 
tatejufte facit. Nam humano judicio,quinquaginta Ribaldi milites infimi ori- 
dinis,omnes Hifpanos protriviflent, qui magna ex parte mcndici & fex populi 
erant: Ribaldus verb plures odingentis pyxidariis veteranis , & ftrenuis , quo- 
rumarmaerantdeaurata,habebat. SedquandoquidemDeoitaplacuit, no- 
ftrum eft dicere, fit benedidum nomen Dei a^terni. 

Quid porro Ribaldo acddcrit ab ejus naufragio, quia non adfui , dicerc 
nihil poflum,nifi quod a nauta quodam Diepenfi intellexi,qui exHifpanorum 
manibus elapfus eit, ut poftea dicetur. Summatim igitur rem ipfam pcrcurra. 
Luftro, ut diximus , fiiorum fado, & fblo Centurione ia Grange defiderato, a- 
miflis tamen naufiragio omnibus armis,Ribaldus adfiios egregiam orationem 
habuit , illis declarans ^equo animo feredam efle eam calamitatcm, qu^e ex Dei 
voluntate ipfis acciderat •, crat enim vere pius & bcne dicendi facultate prsdi- 
tus. Pcradis deinde ad Deumprecibus, ad noftram arcem (aquaquinquagin- 
ta miliaribus aberant) proficikendum cffc ftatuiit.. In hoc itincre multas haud 



28 Americanae Hiftorix 

« 

dubie pcrpefli funt difEcultates, dc magnos labores fuftinuerunt: nam Ibca pcr 
a\ix illisiterfacienclum,aquisintercilaerant,ablndis neque habitata neque 
culta, (ic utherbis & radicibus vcfci cogqrentur, unde maxima pars animi ad- 
modum anxia; iuperatistamen omnibus difficultatibus magno animo, vicini 
noftrcE arci fadi fun t ad quartumautquintum miliarc,ut Laudonnieri milites 
ex locorum obfervatione judicare poterant. Tum Ribaldus ulterius progredi 
non voluit , fed coado concilio , quid agendum eflet , dehberandum cenluit : 
tandemin eam fcntentiamitum eft, mittendum efle Vaflforium, virum navi- 
gationis admodum peritum, cui noti erant omnes rivi qui in flumen Maiu de- 
currebantjCum quinque aut fex viris, in Indica cymba,ut obreruaret,& intelli- 
geret qui valerent GalU in arce relidi. lllein majorem fluminis alveum perue- 
niens & arci vicinus , Hilpamcafignaagnovit , quibus con(pe6lis, ad Ribaldii 
rediitjabHifpanis nonob(ervatus,& qu£e vidiiTetretulit.His auditis quantum 
animo moerorem conceperit Ribalduscumfuacatervafacile eftconiicere, ut 
x^uid dicerent, quid ager^nt plane ignorent. Nam ipfe prxvidebat Hifpanorii 
crudclitatem , deindemajoremiuorum partem fame & egeftate pericurani 
mediis infylvisanimadvertebat:antetamen quamquidpiam ftatucrcnt,ad 
arcem rcmittendum efle aliquem cenfcnt,qui intelhgat quo animo erga fe fint 
afFedi Hifpani , & quid de his adum fit qui in arce erant. Mittitur ergo Nico- 
laus Verdier navis unius Navarchus,cuiadjundtur Laudonnieri Centurio 
Caillius, cujus ante memini , in cymba cum quinque aut fex militibus , quife- 
cundum mandataillis data,e longinquo fe confpiciendos prxbuerunt : Hifpa- 
ni his confpc6lis,fcapha ad alteram fluminis ripam aduenerunt, & cum noftris 
coUoqui coeperunt. GalH percontanturubinamefTent quos in arcerelique- 
rant:refpondentHifpani,fuumprajfed:um virumhumanum & clementem 
magnanavi omnibusrebus egregieinftrudaipfbs in Galliam remififlTe ,nec 
minorehumanitateergaipfum Ribaldum, & ejus milites ufurum .- ha^cillire- 
fcrri poffe. His auditis Galli revertuntur. Ribaldus his inteliediis , nimis te- 
merecrediditfuos in Galliaremiflos , & coado denuo concilio ; maxima pars 
militum vociferari ca-pit, eamus,eamus,quid dubitamus ad eos proficifci ? Et- 
iam finobis utantur pro fua voluntate, an non pricftat fcmel occumberc, qua 
tot clamitates pcrpcti? nullus cft noftrum quicenties mortem in finu jam non 
fenferitjduminiftis anguftiis verfamur. Aliiprudentiores dicebant fe Hifpanis 
numquam fidem adhibituros : nam Hcet, inquiebant, nulla alia fubcfTet caufa, 
quam odium quo nos religionis caufaprofequuiitur,certum citeos nobis non 
parcituros. 

Ribaldus autcm videns maximam fuorum partem eiuseflcfententia:, ut 
fcfe Hifpanis traderent,ftatuit mittendum Cailliumad Hifpanorum Pr^fedii, 
atque fi illum ad clementiam propenfum animadverteret, ab ipfb peteret fide 

LegatiregisGalli?nomine,atq;fignificaret,fijufiurandupr?ftarevelit,omniu 
vits fe parciturum, paratos cos f ore ad ipfiuspedes fe abiicere. Hac fententia a 
maxima parte probata,remittitur Caillius, qui ad arcem veniens ad pra:fedu 
perduiaus eft , ad cujus pedes fe abiiciens , fibi commifra refert. lile Caillii ora^. 

tionc 



SeGundapars. 29 

tionciudita, nonmodoconceptis vcrbisfidem CailIiocleclir,quam repeptis 
multis crucis fignis,ofculo fancitis, confirmavit,red etiam juratam cora omni 
fuorum caterva, & fcriptam fuoq; figillo obfirmatam tradere voluit,per quam 
denuo jurabat , & poliiccbatur , fe fine fraude , fidcliter , & ut virum nobilem 
atque probum decet Ribaldi atque militum ipfius vitam confcrvaturum : da- 
tzfunt igiturlitterxeleganterfcripta:: fedtantundemprarftitifletnuda char- 
ta,atque papyracea h(^c hdes. Refert ergoCaillius bellam illam promiffionem, 
qu^nonnullos ktitiaafFecitjaliquinon multum fpeiexeaceperunt. 

Ribaidus tamen fiios egregia oratione, cxhortatus, & precibus ad Deunt 
ab omni ccetu fufis, proficifci ilatuit , atque adfluminis ripam e regione arcis 
cum fuis vcnit. Ab Hifpanis qui excubias agebant confpedi, cymbis accerfiti 
fuerunt. Ribaldo folo in arcem perdudo cum Ottignio Laudonnieri Legato, 
reliquiextra arcemdrcitertelijadum ablegati fucrunt , & quaternifimulper 
brachia dorfis ad dorfi converfis colligati ; qui ex rerum apparatu , de fua vita 
'jam adum eflefacile cognoverunt. Ribaldus identidem Prarfedi colloquiuni 
petebat.utpromifliillumadmoneret, fedfurdis canebat. Ottignius mifer^ 
plebis voces exaudiens,juratam fidem requirebat, fed rifu excipiebatur. RibaL 
auminfuapetitione perfeveratem,tandem adit miles Hifpanus,GalIiceintef- 
rogatan fitpr^fcdusRibaldus, annuit : tum ille rurfus,ficumfuismilitibus 
impcraret , eos dido audientes non expetebat, annuit denuo : volo etiam , in- 
quit Hifpanus,mei prarfedi mandatis obtemperare.Mihi imperatum efl: ut te 
occidam, atque ha:c dicens pugioncm in pcdus ejus adegit : Ottigniiis fimili- 
terab eoocciditur. Hisperaa:is,deIe6tifuntquireliquos vinculis conflridos^ 
clavis & fecuribusin temporaadadis madarent.quod nullainterpofita mora 
fecerunt, illos fubin^Ie appellantcs Lutheranos,Dei atque Virginis Marir ho- 
fles. Ea rationc contra reiigionc jurifiurandi crudcliffime ca:fifuerunt omnes, 
prxter tympaniflam quendam Diepenfem Drouet vocatum , tibicinem.& fi- 
dicinem ahum Diepenfem didum Maffelin,quiconfervatifucrunt adchoreas 
illis pra:cinendum : elapfus efl etiam nauta, qui hanc hiftoria milii retuht,fub- 
(equenteratione. 

Ex eorum numero qui funibus colligati ad ca?dcm deflinati erant, cum 
cffet, aliquot cum aliis , plagas accepit , non eas quidcm mortifcras , fed qui- 
bus fenfu privatus duntaxat fuit, tribus fociis fupra ipfum cadetibus, cum qui- 
bus pro mortuo habituseft. Hifpaniingcntcmpyramcxflruere volebantad 
omnes comburcndos; fedcum dicsinclinaret,inaltcrum diem diflulerunt. 
Node jaccntibus humi flratis cadavcribus, nauta, qui fblum attonitus fuerat, 
adfe rcdiit, atque memoria repetens fe cultellum haberein lignea va^ina, 
tantifperfeverfavit donecmanucultellum vagina educeret,& funesquibus 
ligatus erat pra:fcinderct : deinde cxurgcns , ilhnc fine flrepitu fe fubduxit , &: 
tota reliqua nodis parte iter fecit; orto jam die, Solis curfu obfervato, q uantu 
potuit ab arce receflit ( eo cnim judicio pr^diti funt nautici homines.ut ex So- 
lisfitudignofccrc queant quo tcndere vchnt)atque triduo integro fineulla 
intermiflione iter faciens ad Induni quendam Regem pervenit, quadra^inta 
miliaribus ab arcediflanter- -^^)ud quempcr odimeftrelatuit^antcquam Hi- 
ipanisproderetur. d j 



30 AmericanaeHiftoriaeParsfecunda. 

Circitcr odlo mcnfes ab occupata arce , Hifpanis fignificatum cfl; , Gallos 
aliquot cfTugifre , & per Pro vinciam iparfos efie. Prxfed:us Hifpanorum me- 
tuens,nc Incolisconjundi, quidpiam contra ipfum molirentur , minitatus vi- 
cinisRegibus, Gallosquiapudipibslatebantrepetiit: is apud quem erathic 
naura, ipfidixitutadHifpanosneccfTarioabiret, alioqui metuere, neinfefa- 
ciant imp.etum,atque fuas pofreffiones inccndant ; illc ad alios Regulos tranfi-; 
j:c voluit, fed ab omnibus refponfum fuperiori fimile tulit. Ignarus igitur quid 
^geret, ad arcem tcndit , a qua cum binis tantum miliaribus abeffet , ultra pro- 
gredi non voluit, fed moerore, animi anxietate , &c famc confedus , & abjeda 
fi)c falutis,mortem expedabat ^ in quo flatu per quatuor aut quincj; dies man- 
ut. Eo tempore tribus Hifpanis ad venationem egreffis, ab uno illorum depre- 
henfuseft, quicadaveris potius quam vivi hominis fpeciemipfumrcferre vi- 
dens, mifericordia (quamin milie Hifpanis vix reperias) motus cfl, nauta ad e- 
jus pedes fe abijciete,& orante ut ipfius mifereretur .Interrogatus ab Hifpano, 
quaratione in ipfum incidiffet, rem illi ut gefla erat narravit: midgatus ea ora- 
tione Hifpanus, pollicitus efl fe in arcem ipfum non dudlurum (metuere enim 
ne flatim necaretur ) fed Pr^fcdo ad iram cjus leniendam loquutuinim , &c fe 
qu^cumque pofletin ipfius gratiam failurumj & cognita Prtetedli voluntate, 
ad fereveifurum.Eo igitur ifl:icrcIi6lo,abitin arcem miles,tantun\q; pcregit ar- 
pudPr^fe<Sbum, utpollicereturnonmoriturum : & militis perfuafione coni- 
demnatuscfladmancipiifervitia. Poflridie milesHifpanusad mifcrumnau- 
tam Gallum redit,& illum in arccm ducit , ubi tamquam maneipium annum 
fervivit; deindein Cnhsmfulx , porttim Havanadidummifius , &compedi- 
bus vindus cum altero Gallo viro Nobili nuncupatoDomino de Pompierre, 
qui unacum aliis Laudonnieri militibus in porm Hanjanac^iptus fuit, cum in4 
vitus cam navigationem fufcepiffet , ut in hoc brevi totius navigationis difcur- 
fufupradecIaravi.Tandem Pompierruscum nauta venundati, & naviimpofi-* 
ti,utin Lufitaniam avehercntur: fed eanavein Gallicam incidente, cujus prs- 
fcdus erat Bontcmps didus , ex GallijE portu adveniens, pugnatum efi utrim- 
qucaliquantotempore, fedvidoriapenes Gallosfuit, quibinosiftosvindos 
reperientcs , eos rcddita libertate in Galliam reduxerunt. Sic Dominus pro fua 
voluntate rationcs invenit, quibus mifcros libcret prstcr ipfbrum fpem. 

H^c funt quar a nauta intellexi de interitu Ribaldi & fuorum : noflrum 

porrocfl, nofhiet-ipfbs&noflrapcccataaccufaredehoceventu, nonHifpa- 

nos, quibus Dominus tamquam virgis ufus efl , ad nos fecundum noflra meri- 

ta cafligandum. Soli autem Dco omnipotenti , & filio ejus lefu Chriflo 

Domino noflro , atque Sando Spiritui, fithonor & glo- 

nainfempiternum. Amen. 

INDEX 



INDEX CAPITVM. 

I Florida;PromontoriumadquodGalliappellunc,G4fljf«wdicitut; 

I Gallorum ad Maii flumen navigatio. 

3 Galli Maio relid:o,duos alios amnes obfcrvant, 

4 ScxaliafluminaaGallisobfervata. 

5 Galli ad Portum Rcgalem perveniunt. 

^ Gallorum Pricfedus columnam in qua Regis Galliarum infignia, ftatuic. 

7 Galliin Caroli propugnaculo rclidi,annona: penuria laborant. 

8 Columna a Pr^fedo prima navigatione locatam venerantur Floridcles, 
^ Gallilocumcondcndararciaptumdeligunc. 

lo ArcisCarolin^delineatio. 

II Cercmoni^ a Saturioua in expeditionem adverfus hoftes profeduro,c3lK 

fervatae. 

w Outina ad verfus hoftem exercitum duccns , dc cvcntu magum confulig; 

t) O utina Gallorum auxilio Potanou fu um hoftcm (uperac. 

14 Outinx in bellum proficifcentis militaris difciplina. 

if Outins milites uc cxfis hoftibus utantur. 

i^ Tropha:um & folennes ritus devidis hoftibus. 

i-^ Hermaphroditorumofficia. 

iS Mulierum 4uarum mariti vel in bcUo c^fi, auc morbo fublati poftulataa 
Rege. 

iS Mulierumextindosmaritoslugentiumccrcmonije. 

20 >€gros curandi ratio. 

3.1 Cultur^&fationisratio. 

21 Floriden(esconvehendisinpublicumhorrcumfrudibusdiligcntes; ' 
»3 Ferin$,pi(cium,&reliquajannona;illatio. 

54 Piices,ferinam,reliquam annonam uftulandi ratio. 

x$ Gervorum vcnario, 

3.6 Crocodilos conficiendi ratio. 

iy Floridenfium in infulas trajedus, ut gcnio indulgeant, 

a8 Conviviorumapparatus. 

A5> Qua ratione Floridenfes de (eriis rebus delibcrant, 

30 Oppidoram apud Floridenfes ftrudlura. 

^i Hoftiumoppidanoduincendendiratio. 

J2. Excubitorumfocordiautpunitur. y. 

ji Bellumdenunciandirario. 

j4 Primogeniri folennibus cercmoniis Rcgi lacrificantur* 

3f In ccrvi exuvio Soli confccrando fblcnncs ritus. 

5^ luvcnturis excrciria. 

57 Qua pompa Regina dcleda ad Rcgcm dcferatufr 

58 QuaiblennitateReginaaRcgecxcipiatur. 

59 Regis & Regin^r prodeambulario recreandi animigracU. 

40 Ceremonix in Regis & Sacerdotum funcrc obfcrvats. 

41 AurilegendiratioinrivisemontibusApalaccydccurr«nubu«. 
4« Petri Gambie Galii csedes. 



- -f^' 














^ 



Vs s 



f 


k^ 


s 


^^ffm^^tj 


w 


1 


1 


m 


/ 


ki ^ 


% 3 


^a 






^fer-' 


L 


B 






^C= 


! ^ 


^ 






l^ 


tt 


»», 


9 







flllllll lpiiHiiiiumir g 



^ 



INDORVM 

'Floridam praoinciam inhabitantium eiconeS;. 
1 primiini ibideni ad 'Di^uimi exprdsie 
! alACOBOLEMOyNEcuicogno: ; 

men DEMORGVE5 : i 

} ■ ■ i 

addita ad lingulas brex)l earum declaTatione.. 

Nunc 'i^ero reeens a THEODORO DE BRY 
Leodienfe in aes iiicifae^ 
b" exjulgatae-.. 




;^^luTD^rati»^^ast fc^^tag 



Lljli^ #i' ^A^^^Mr-JI 



■^i 



FRANCOFORTI AD MOENVM 

JTypisIoanisWecheliySunitiits^ierotlieodori 
de Bry ANNO M D XCI . 






Floridx Promontorium ad quod Galli appellunt, 
Gallicum ab iilis nuncupatum. 



I. 








oA LLI prima in Floridamprovinciam navigatione, ad 7romontorium appukrunt 
I »0» infublime elatumy (planum enim erat li'tttis)fedprxaltarum arhorum^luis objitum, 
; quodin /jonor^ ;^G4i/i^,PromontoriumGallicuni aClafisPrafeSiofuit nuncupatum, 
I triginta circiter gradihus ah ^Ec^uatore difcretum. Jnde ad Septentrionem littus legen- 

^ ^ tesjatum ^ amcenumflumen invenerunt j ad cujtts oflia anchoras jecerunt , utpoflridie 

diUgentitis ohJervarentivocavitLaudonnierusinJecunda navigatione, /»oc/«we,Delphinorum amnem, 

modiflucappellens plurimos Delphinos in eo natantes vidijfet. ^dfluminis ripas appeUentes,muitos Indos 

confj>exerunt, qui eofi contulerant,ut ipfos perhumaniter (^ amice exciperent : quemadmodum re ipfa ex" 

tertifunt^aliquot ihi cum corijs ipforum PrafeBo donatiSjpoUicitifint etiamfium P^gem demonjhaturos» 

qui cum illisnon adfirrexerat ,fed ramis lauri &palmarumfihflratis adhuc infidehat. Is PrX" 

fe^um donavit magna pelle undique variorum animalium^lueflrium ad 

vivum exprejjorumgenere exornata. 



^ 2. 



iC^tt ,■ 



■ f 



, .-C 



.,fh\ 






;'iii i i 



^ 



Callomm ad Maij flumen navlgatio. 



11. 








*^- ,_ i-^^ 






:-^:;r' 



^s^ 




^l^rntHrhaJ^lutanomyusexceptifum 

besmay^o, monsjue^U^rHhrisplenosipfts ohtulerunt : ali^s adeosin continentem de^ 
ferendos operamfuamojferentihus -. in quem delati, lUorum %m conjhexerunt , quem 

^ututsjalutat^omhusperaa.. tnfyluasfrofea.Junt. multa/n/ular.aiMe reperturosfherantes: fed 
"^f^^^pr^^erarhoresruhra&alhamoraferentesohfervarunt.quarumfafti.^^^^ ^ 

occupabant. jdautemflumenMmnomineindigetaruntiquoniamejus 
menftsprimo die conf^eaum ah ipfa 
fuit. 



w^ ^ 



a i *#Ay 



*.t.t40 * 



\\u 4tt ,"^/<"!ti:'.\'^v.t«'5 



>\^wc 3 in ia-i h! 



Galli Maio relido, duos alios amnes 

obfervant. 



IIL 








"^.i-- 












:^t' .- 1 ^.'^'.~ '^ 



s^ .-■ ^. 




: ^VL O poftin mvesrcgrel^i^fuhlatisanchorU, uherifisfecundHmUttHsnavigarHnty 
donecin ammumflumeninciderent, ^uodippPrafe^usolfervarevoluitcum ejusloci 
Regulo&indigenis , illique Sequana nomen indidit,, cjuiaSequana Galltafluvio ad- 
I modumftmile eflet : diftat autem a Maijflumine circiter quatuordecim leucis. Deinde 
in naves regrepi , ulterius adSeptentrionem navigarunt. Sednonproculdigrefi , aliud 
fitiselegamflumenrepererunt , cujus ohferuandi caufa hinas/caphoi inftruxerunt. fneolnfi^ 
laminvenerunty cujus Rexjuperiorihus non minus humanus fuit, Flumini 
^^xonanomeninditum; diftatveroaSequana 
fex miliarihus. 



Sex alia flumina a Gallis obfervata. 



IIII. 













^^-^^ 









-> * 



^-;_.^w*-j,;^\^'^ 



/^^ %=i_ ?Si"^';' .^' -^ -^i /^ /^ " ' "" " "^ 




Nde navigantes, &circh€rfexmilUemenfi,aliumamneminvenerimt, cuiLis^eris 

'''^^nimpofmmJemdealiosquinquefubfequemer^quorum^rimusCHARENT^, 

alter G ^ Rr M N^ , tertm GlRrND^.quartus Bellfs, auintus Gr^n- 

■^is, appeaati. Qmbus diUgenter ohfervatis, & conjheais minore auam fexaqinta, 

1^miliartum[^atio, p^^rimisfingularihusrehusfecundumnovemflumina : ijs tamen 

contentt^magtsadhucad Septentrionemprogrefifunt, iter fequentes cjuod adJoRDA^ 

N E Mjiumen , totiusfere Septentrionis elegantifimum, 

eosperducerepojfet. 



non 



^ii^fi^y^i^ 






'Ul 



Calli ad Portum Regalem perveniunc. 



V. 








, Te r folitumperfeqHentes,amnem invenerunt. quem Confpeau bellum nuncuparunt' 
if^f^^^y^tiatuormtlurUultermemenftc^^ 

de abejje latum almdflumen magnitudme & ammitate reliauafuperam : quiprozrcBi, 
] ob ejus amamtatem & amplttudinem Rega/em portum appeUarunt. Jfticjuhdutiisie- 

''^M^^^^rttfStmt,mefelocumcomperer^unt:namquercuI.us,ce 

tU5 erat. Jer quas tncedentes, Indicospavones^fve GaUi-pavospratervolantes, & ccrvosper fyluam L 

rantesconl^tctehant. Hujusflumtnis ofltum latum efi trihus Galltcis leucisfive miliarthus, &tn duo ccrnua 

dtvtdttur, quorum alterum ad Qccidemem vergtt , alterum ad Septentrionem , idjue (fecundum quorun^ 

dam optntonem) tntertora regionis penetrans, adflumen lordanem tendtt: alterumin mare relahttur ut ah 

inc^utltntsobfervatum eft Patent h^c htna cornua magnis duohus miltarihus in latitudtnem , ^r tn \orum 

'^'^^^^^P-^^^cujuscuIfisfluminU^ 

leconvertenstngreftfunt,utejuscommodttates ohfervarent :&emenfiscrrciter duodecimmtltarthus . In- 
^i^^rt^^^-^^^rvamconl^exerunt.cjutfcaphisanimadverfisttttco.fug^emand,^^^^ 

lupt cervartf catulo: cu)us rei caufa eum locum Lupi promontorium appeUarunt. Vltertus navl 

gantes , mahamflumints diuiftonem inciderunt, ah Oriente lahentem, per quam 

VrafeBus, reltdo majore alveo,navigareftatuit. 



Callorum Praefedtus columnam,in quaRegis 
Galliarum infignia, flatuit. 



YL 





N naves tamen regrepii ^ in iUii traduSla unica no^e , PrafeSius limitem columna in- 
Jlarexcijumy inquoJculptaerantKegtsGaUiAinpgnia, intymbamexonerari juhet , ut 
eum amcenipimo aliauo loco cellocaret: cjuopera^oj & (^'i^ circiter miliaria in O cciden- 
tem 'verfus emenjijfluviolum ohfirvarunt, quem ingrejli tamdiu navigarunt, ut tandem 
v^^^^K;^u^>.:&s^^inmajoremfluminis alveumrelahi t atqueparvaminfulam a continentefijundlamcovfi- 
cerCy compererint. Jn hanc dejcendentes, perl^e^a ejusfiumma amanitate, ex TrafieSlimandato , columna 
in nudo quodam tumulo coUocatafiuit: deinde hinas ingentis magnitudinis cervos,pra ijs efuos haSlenm con- 
Jpexerunt,inveneruntyquosfiaciletormentariapyxideoccidiJJent,nifiTrafieSiusyfingularieorummagni- 
tudine delc^atus, vetuijfiet: ante quam vero cjimham conficenderent ,fluviolo parvam infiuUm cingenti Li- 
burni nomen indiderunt. Conficenfia cymha , aliam infiulam nonproculaprima difiitamperluflrare volue- 
runt:fiedcum in ea nihilprater celfifiimas cedros, quihuspares in ea regione non viderant, repe- 
rijfient, Cedrorum infiulampropterea appeUarunt; deindeadfiua navigia reverfi 
fiunt. ^arvainfiulainquacolumnaere^afiuitthac 
nota F. infignita eft, 

B 



IV 



Galli in Caroli propugnaculo reli£ti,annon2 

penuria laborant. 



VII. 





i^^rLOpoJi Tr^eaiKihaldi e Fioridaal.itum, qui in Chzr\cs-£ott propusinaculo 
\f^prafiuvioluminfulam,cju^inmajorePortusI{egalisalveoSepr^^^^^ 
' ta eH,m^redientem, ah ipfi extru^o, reUaifuerant, annon^ penuria Uorare ccrperunt- 
I vari^sigiturexquifitufententijs, ^uarationehisdifjicultatibusoccurripoffet, mhilcon. 
~--j—/fi^"^J:^'/rumcenfu^^^^^^ 

cijct : ea de cauja aliquot e futs ad eos ablegarunt, qui indica cjmbaper regionis interiora circiter decem mi 

liariaprogrej^i elegansermagnumjlumcnaquadulcisinvencrunt, m (fuo plurimos Crocodilos Niliacl 

longe majores ohfervaruntijluminis rtp^ celfis cuprefiu funt ohftt^. Paululum eo loco commorati detnde ul 

f^rt^^progreJft.adRegemOixadcperveneruntaquoperhumaniterexceptiJuiadventuscaufamiprtex 

poJuerunt^oyantesnemtantanecef^itateeosdefereret.HacreinteUeaaJegatosadfi^atremCoUxism^^^^^ 

petttummay^um&fahas. Q^odiUefnemorafecu-.nampojlridtefummomanelegattcumcommeature 

> -verJt.&jubenteKegeannonatncjmhamillata, GalliplurtmumhacKegisliheralttate^audentes valedi 

cerc voluerunt: verum iUe nonpermittens, eo dieapudfe rettnuit , ^genialiter eos hahuit. Polirtdte 

manedemohJlratismilfjfvemay:Ziagris,fgnifcavit, nepenuriafepremifinerent, ^ 

quamdiu idmiliumfuperefet: deinde a Hege dtmifi, eadem via, qua 

advenerunt.adfuosredierant, 

B j. 






\~HA l^SHlLll^ VM -.A^- (^.v,.-iw-J**-..^^.^- .^ - 



,CP ^/,.> r\ \- 



<1 •.\l*-'-*^lt<J'Wt,\ 



••^^^ H 









Columnam a Prxfedo prima navigatione locatam VIII. 

venerantur Floridenfts. 





'■''■^"M''»frcrumhorumUUorummu,adfiosrcdierun,oifer-va,un^^^^ 
''''"'-'''^^'•'''''«'^cum.EffMR^^^^^ 

jf'-lff^'i'''-^'«"'';;-c«^^^^^^ 

f'"''M-^'renohoJlenJu-.fofic,u.m.eriiffidepnfitafiu^^^^^^ 



rrrtt . 



m; 



Galli locum condendje arcl aptum 

deligunt. 



IX. 





B s eRrjris m«kU eju, ngionUfluminHm ', unJem Uum eflin «„ rcntenti,„ <,^ 

, cumn*v,g4entMcum,jueni<,mmont,v,einum, commodior ^Jlim.tu.eH ille locZ 
''^'r"mcodenJ^,,,u.muUu^^^^^ 

r'"'''''.tr^''irat,,sJefehc,,ne.mfrov,nci.m.dventu.omnesaUj^^^ 
'ntr,quetr4mformamd,menfi,Jniulim4numoteriaJm^„...„. _i ""•■aeinaefUnaarex 



j ■ n — "'"■'^*>*-**'»aaareorescaaet. 

*i arcem mjiruendam , eaque diligenti* adhitit» eSl. 

HthreviofutfroceJeret, 



. <;. .( i.»^. 



Arcis Carolini delineatio. 



X. 





Edj^ctj igitur in triangulum arce , qua Carolina^o/Ff^ mncupata efljatus Occi- 
denti ohjeBu 6" continentej^eSlans, exiguafojja ^ vallo cx cejhitibus conflante novem 
pedum altitudine cUudebatur -, aliudlatusfluminioljedum tabulis & cratihus febtum 
I fuit. Latere Adcridiem j^eSlante veluti propugnaculum quoddam ajflurgehaty in auo 
horreum adannonam recondendam exflruflum. Omnia ex fafciculis (jr fahulo confla- 
hantprater vaUifu^eriorem partem,qua ex cefl>itihus duos aut trespedes altis crat. jn media arce ampU 
fuit area decem ^ oflobajfus longa, totidem Uta , in cujus medituUio adpartem Meridiei ohverfam locus 
>ad mtlitumflationem paratusiparte vero adSeptentrionem vergenteadiJicium,^uod,quoniam altius quam 
par erat,fuit exflru&um, paulopofl ventus disjecit: nofjue experientia docuit , humiliorthus contignationi- 
l?us fahricanda efje adifcia in ea regione magnis ventis ohnoxia. Erat praterea alia areafatis capax , cujus 
alterum Utus ipjam cUudens horreofupra di6lo contiguum erat , ^ in altero Utere amnem Jfe^lante Lau- 
donnieri domicilium porticu circumquaque cinflum. Hujusanteriorjanua majorem areamfeufo- 
Yum refj>iciehat, pojlicum autem,flumen. Satisproculah arcefurnus exflruftus ad 
vitanda incendia: cum enim adespalmarum ramis ejfent tefta, 
facilime ignem concepijfent. 



Ceremonix a Saturioua in expeditionem adverfus 
hofles profe£turo, obfervatae. 



XL 





NfecundaNauigationiscom^endiodiSlumeFii Gallos cum Saturioua Kege potente eorum 
'vicinofcedus & amicitiamcontrkxijje , utarcemin ejus ditione extruere pojfent j atque ipjius 
I amicis amicos , hoflihus vero hoflesfuturos ; prabituros etiam alicjuot pjxidarios ojferentefe oc- 
I cafone. Trihus igitur circiter menjihus ah inito foedere mittit ille Legatos ad Laudonnierum 
I pyxidarios exfoedere pojlulatum -. hellum enim adver/usfios hojlesjegerere 'veUe. Laudonnie^ 
rusmijfoadeum Caillio Centurionecumaliquotmilitihus humaniter ojienditfe nullos milites tumtemporismit- 
terepojfe , ejuodjperaretje hojiem ei conciliaturum. fUe indignatus tali refponjo ( nam expeditionem dijferre non 
poterat , cum annonam necejfariam comparajjetj^ vicinos Regesjam infuhjidium convocajfet) profeSlionemJia- 
tim injlituit. Prajentihus ergo ijs qui a Laudonniero miJSifuerant , militespro conjuetudine Indicapennis cir aliis 
rehus ornatos inplaniciem accerfty vicini KegifaSli ipjum cingentes in orhem conjederunt , Kege in medio reli6lo'. 
deinde accenfa adlatus ejusfinijirampyra , & coUocatis ad dextram magnis duohus vafts aqua plenis , Rex veluti 
irapercitus oculos contorquenSygutture quidpiamjuhmurmurans, variofque gejlus faciens^fuhinde horrendos cla- 
mores edehat, eojdem clamores iterahant milites , cum armorum Jirepitu coxasferientes. IUe deinde accepta lignea 
Unce adSolemJeohvertit venerahundus,^ viSloriam adverjus hojles ah eopetens : utque nuc f^arjiirus erat eam 
aquam quam lignea lance haufrat , fic hojiiumfanguinem ejfunderepojfet. Magno igitur impetu aqua in aerem 
conjeSia, O* injuos milites recidente, addehat, ut ego de hac aquafeci , idem de vejirorum hojimmfanguine facere 
pofitis exopto. EJJuJa autem in ignem qua in altero vaje erat aqua, inquit,fc vejiros hojles extinguere, & capitis 
ipjorum cutem referre queatis, Indefurrexerunt,^ terraJiumineqHe adverfo in cxpeditionemprofeBifunt. 






afe-Wfci-^ 



i ^■A»'^ *'^- 



.^^v.»^ S^ 



.\ W^IV 



/i,^V;C "i^Ai lASt" 



Outlna adverfus hoftem exercitiim ducens.de 
eventu Magum confulic 



XII 





^^rDONNlERrs receptos aliquot Regis Holata Vtina/rve Outina, circiter quadragint<n 
^ mtliaribu^aGallorumarceverfns Meridtem hahitantis JuUttos , (juifrperioreexpeditionea Sa- 
I curioua ejus hofte captifuerant , adfuum Regem remtftt -, quifolenntfodere cum illo i<f}o, mutuam 
I amicitiamfe confervaturospoUicitifunt, fclum eft idfcedus, (juiaper eius Kegis dicionem, & ter- 

_ ^ ^W^ ittriere, ^ adverftsfluminihus aditu^felumpatehat admontes Apalatcy , in auiUs nafcitur 

mrumargcntum, er<es:ut ittitis Regis amicitia {qua vix annuafutt)fi eti Gallt Itkrius ad eos montes penetrarepof 
Jent. Lojiante adhuc amicitia, a Laudonnieropetijt alicjuotpyxidarioi milites^cupere enim hellum hofli inferre : mifi 
vtgintiqumcjue duce Ottignio Laudonnieri legato. Rex advenientes magna Utitia excepit , corum opera viihnam 
'adverfus hoflemfthipromittens ■. (juia tormentariorumpyxidumfama per vicinas regionesvagata erat , ^ terrorem 
incutiebat. Rege igitur adexpeditionemparato ,profe(^ifunt:primo dte expeditufuit iter, altero difficile admodum, 
propter locapaludofa,j}iniJcjue & vepnhus ohflta; qua adeo caufa Indi (jaUos humeris gcflare coaBifunt, mamofane 

^"^^^^^mmodoohimmodicoscalores^tandemadhofliumlimitesperveneriint.rumKexexercitufuhflflere^juffo.fe- 
nemMagum centum ^- viginti annosfuperantem advocavit,& cjuo inflatu res hofliumflnt,pronnctarejuhet. Ma- 
^ locum m medto exercitus parat,df conf^eao Ottigntj,cjuodpuer ejus^€flahat,fcuto,peteretlludjuhet, impetratum 
humi collocatorhe quinquepedum dtametri ctrcum tllud du^o^addtti^ quthufdam charaSlerthus & notis: tum infcu- 
tumgenuhusflextspedum calcaneis infedit,flc ut nuUaparte humum tangeret , er nefcio ^utdfuhmurmurans , varios 
geflus exprtmehat,tamcjuam m vehcmentem altcjuam orattonem incumheret; qua ad quadratem hor^produMa, iUico 
tam horrendus apparuit,ut humanaeffigiem amplius non exprimeret: nam ita omnes artus contorcjuehat,ut offa diffoL 
*vi exaudirentur^deniquepraiteY naturam multafaciehat. Hts peraHis^momento inprtflinumflatum redijt , iaj]u^sta- 
men admodum , 6" quaflattonitus; deinde circulo egrejfus.Regemfalutavit, ipflque indicavit hoflium numerum, ^r 
qtiolocoillumexpeflarent. q 



Outina Gallorum auxilio Potanou fuum XI 1 1. 

hoftem fuperat. 





I ^ res adeo Regem perterruit, ut non de hofte adoriendo.feddefuo reditu co^itaret ' ^t 
Ottigmus valde indignatusfe tantum Uoris fumpftjje , ut nuUa re memorai.ili aefla 
^revmeretur, dtxitJeiHum -vilis & nuUius animi Regis loco habiturum, nifxfortH 
\nampericlitaretur: tandemjurgijsatqueettamminacibusijerbiseum adegit, uthofiem 
^adonretur Gallostameninprimaacie, ipfononabnuentil^uscollocavit: ernifitotum 
onuspugn^ iRifufttnuijfent.plurimos hoftes ma^ando , & Regis Potanou exercitum infu^am vertendo 
haudduke Ounnafuperatusfuijfet : nam verumapDaruit quod Maguspr^dixeratLem certum * 
es t a damonefuiffe obfejjum. Ominzporro hoftiumfuga contentus ,fuos revocauit, 
er domum redirejufit, multumftememe Ottignio, qui vt^o^ 
riamprofequi maluijjet. 



.ir.^itrv 



-tvA;;,!. 



Outlnx in bellum proficifcentis milita- 

ris difciplina. 



XII 11. 





Ege %azunou:x acUelltimprofcifcentc, ejns milites nullttm ordinem fervavt , feJ flarPt 
: hincmdedijcurruntalijalwsfcquentes. Contra ejus hojiis Hohi^Omma,\uji!lum 

memini, quodmultorum Regum Kc^cm fgnifcat, lon^e eo potentiorJuUitorum nume- 
i ro er divitijs,progrediturfervatis ordimi^us veluti tnfiru(f}a aciejolus in medio aqmine 

maximeagiles, ruhroetiam colorepifticurforum&exploratorum munere fungntntHr, adhojliumcopiai 
explorandas: nam horum vefligia perinde naribtispercipiuntyatcjue canisfera alicttjus , ^ cognitis ho/ium 
-vejiigijsjiatim ad exercitumfignificatum recurrunt. Porro ut tubts & tjmpants nojlri homines in exercitu 
utunturadfignificandum (juidfaclo opusftf.fic apudeospr^conesfunt, qui certis clamorihus indicanr quan- 
dofubfifiendum aut progrediendum.hofii obviam eundum,aut aiiquodmilitare munus ohenndum. PofiSoIis 
«ccafumfuhfifiunt , nec uncjuampugnarefolcnt. Cafira autemponere volentes pcr decurias difirihuuntur 
maximefirenuos ah altpjegregantes : dele^o a Rege Cafirorum loco in agris vel fyluis adnocltm traducenl 
dam, & illojam cocnato & folojedente , cafirorum metatores decem firenuiorum decurias in orhem circum 
Kegem colhcant ; circiter decem indepujfus alice viginti decuri^ etiam in orhem eos cUudunt: viginti vcro 
ah iUispaJfus , alia quadraginta decurta coUocantur ,Crita deinceps dccuriarum ^pajjuum numcrum au- 
gendojproexercituscopia&magnitudine. 

C } 



A CiJ *i J ~*- 



Outinae milites ut caefis hoftibus utantur. X V. 





l'''''"'"''"[^l''"'if'>><occupammtu^,,ur,urmarumvclitaM^ 

r'"f''''f'-^"l''-fro„;c,norhemadocciput,c.puiscL^^^^ 

fi''''fa'<'noryemadduorumd.gi,orumlonguud.nem,p.k^^^^^^ 
"'l^—f^ao.gneme.c.t.nt,,^^^^^^ 

^f^'f^'''''S'^^"''f''''''"^^^^^^^ 
"rf^-f'"'"'-''^'''^^^^^^ 

mi3 fHeruntOttimioduce rj''^''^^''''- ^"^^M^^ratu^{rtamexeorumnumero, <^ui a Laudonmero 

/*r,7S^/rr.;«/..r.««,.W>««/^,,,,,^a.«r; c,uodfanenonfinc ma.no peitculoL 

maumjieret , nifi^uiadhocmunusfuntdelegati,per^etuo turmam 

militum auxiliarem haherent. 



vU' 



Trophi^um & folennes ritus deviAis X V I. 

hoflibus. 





OMrMeheUoregrefi, ceYtumlocumhahentinquemcon-venirerolent: eo conferunt 
crura. brachia ca^itis^uecutimhoflihusadempta.&^folenmcumbompa, eaprilonais 
P^l^interramfmeauadamdeflxisimponunt: detnde -vtrts & muUerihus tn orhem ante 
h^cmernbrafedentihus, Magustmagunculammanutenens, confuetomoremiUeimpre- 

^'^'^omH^^hmurmuratisMflesdeteflatur.Exadverfoadare^extremum^tresvtr^^^^ 
nthusflex.Jedent, cjuorumun^cU.amut manu tenens planum lapidem percutit , adfln.ulamii 

-^rharel}ondens:ejuslateraclauduntaltfduo,fln^^^^^^ 

^ontstnflarcrefcentts.tenentes, ^uemflccatumfupern^ & mferne aperiurlt! meduUaaue & fc- 
mtmhus exemptts, lapiUis autgranis implent, haculojue transflxo agitantes tintL 

n<*hnlorummodocrepitam,patrioritucanentesp>oflMagimurmura, 
Hos dtesfeflos celehrarefolent.cjuotiefcunqueali. 

quos hofles cepferunt. 



Hermaphroditorum officla. 



XVII. 





R. E Qj^ ENTES iflicfunt Hermaphroditi utriufcjue naturaparticipes , ipfi etiam In' 
dis exofi eorum tamen opera, quod rolujli 6" 'validifint, ad oneraferenda utunturjumen- 
torum loco. Proficifientihu6 ^rgo adbcUa Jiegihus, hermaphroditiannonamferunt : ^ 
defunflis ex vulnerc velmorho Indis , illi ipfihinis longurijsfatisfirmis , haculos tranfver- 
)fos imponere, atcjue hisfloriam e tenuihusfcirpis contextam aUigarefiolent , cui defiunclum 
fuperimponunt, peUe capitifuhflrata.alterafiupra ventrem aUigata, tertiafiupra coxam , poflremafupra crus 
((juare tdfiaciant nonjumficificitatu^ , magnificentia tamen caufiafieri arhitror ; quandoqutdemfiingulos non 
itaexornant ,fied crus dumtaxat ohligarejolent) deinde coriacea cingula tres aut (juatuor digitos lataju- 
munt; quorum extremis adlongurios aptatis media capiti , ejuod tUispradurum e.fi,applicant ; atquejic de- 
fiun^osgeflant adfepultura locum. Contagiofo aliquo morho affie6li,ctiam ah hermaphrodi- 
tis humeris ad loca deflinatafieruntur , atque ah ijjdem curantur ^ 
necefiariaaccipiunt, donecfianitati plene 
reflituantur. 



Mulierum,quarum mariti vel in bcllo caefi^aut X V 1 1 1. 
morbo fublati poftulata a Regc. 





Orvm cjui in heUo occuhuerunt, •velmorhoextinaifunt, uxores convenirefolent eo 

die, ^uem magisopportunum ad Regem compeUandum cenfent ; ad quem acccdemes cum 

magno mcerore Cr ejulatu, calcaneis infident, & manihusfactem ohtegentes , maqnis cla- 

monhus&queftuhus, defun6lorummaritorum -vindidiampetuntaRegeCr/uhfidium 

^«0 in -viduitate vitam tolerare (jueant, & ut temporeper legesprafixo denuo iUis nuhere 

iiceat. Kexearummifertus.poftuUtaconcedit: iUadomum revertunturftentes&^Ungentes, inamoris 

quo maritosprofecfuehantur, indicium : confumptis in eo lu^u aliquot dichus , ad maritorum 

[epulcra, ipforum arma O* poculum ex auo hihehant deferentes, denuo 

fient, atquealias mulichres ceremonioi 
peragunt. 



D 



[jihjhA 



i^i*- 



•ixi. 






t^a'^ r^-U 



.5Q,mA': 






>.i»^a^ 



; \h\'-\ <*^^- 






.i5 l C--.'i ! 






U 



Muliemm extIn6tos maritos lugentium XI X 

ceremonix. 





^D mamomm fepulcra pervenientes , capiUosfuhaurihm pr^fecant, iUkjue per fef^ul- 
^ crafiarjis , maritorumarma&concha^ ex quihus hihebantihidemahtjcmm, in ftre- 
nuorum ^irorum memoriam. Huperaais domum redeunt , fed adfecundas nuptijcon- 
1 volarenequeunt , donec capiUi renafantur tam longi, ut kumeros tegerebcfwt. Dimo- 
o^j^^^ cv,^::^^ rum in manthus &pedihus ungues ohlongos crefiere etiamfmunt , iUosper latera fcalpen- 
tesutpr^acutireddantur,fedvirtpr^fertim: namftquemex hoftthus apprehendere pofunt , unLthustn 
ejusfrontem valide tnfixisj cutem detrahunt,eum c<x>cum ^ lacerum relinauentes. 

D i 



/ 



Aegros curandi ratio. 



XX. 





OrbOS iftaratione curarefolent. Ohlongalatajue, utmUiccneconfhidpotef} /i. 
i'rtcantfcamna,qmyu^agrospronos'veljupinosimponunt,promorl^ia^^ 
turaidemdeconchulapraacutafi-ontis cutmpenetrantes ,fangumem orc exdum ^r in 
vasaliquodfaile.-vellagenasecucurbita conftantesreijciunt. Femma parZlo^ ma/cu 

l<>^^^<^ntesMahociuigravida:Mncfangumem,prafrtimrobuftt,iicu^tisadoiercentis 
potatum 'vemunt.ut earum lacpr^antius reddatur, bpueri eo educati audaciores erftrenHores eiadant 

^lijs m njentrem incumbenttbus fufumigiafiunt , conjeftis fupra prunas alicjuotgranis : nam fumu^ pcr os 

&naresreceptu^peruniverfumcorpHS diftribuitur, &vomitumciet, aut peHit &prcflJtmorLau 

Jam. Quandam etiamplantam hal?ent cujus nomen exctdit,Brafiltani ?eziim,Hifj^ani Tabaco .^ppell mt - 

Hf^fohaprebeftccataUxioritubultpartiimponunt,eorumincenforumfumuman^ufttoretui.i/L^^^ 
Admota attrahunt tam valtde , utper os & nares illts egrediatur , & eadem opcra abunde hw 
mores eliciat. Praterea lui venereafunt admodum obnoxij, ad auam curan- 
damfua ettam habent remedta j qutenaturailiis 

Juppeditavit, i 



D 



Culturs & {ationis ratio. 



XXI. 





Jligenter colunt tenm Jndi , edm oh caufam ligones epifiium ofiihusparare n»: 
runt-viriy quihusmanuhrialigneaaftantes, terramfodiuntfatisfacile, nammoUioreff: 
eadeinde prohe confra^a c;^ aquata , femina fahas &miiiumfive May^umferunt\ 
praeuntihusnonnuUis cjua defxo in terram haculoforaminafaciunt , in cjuafaha & mi 

~ - ^^ ^^\S|^»'« inijciantur. Fa6lafemente,agrosrelinquunt;nameotempore hiemisfunend^ 

cau/a, quajatisfigidaen, utpoteregioneinterOccidentemerSeptentrionemftay & circiter trimeftre 

durat,nempe a z^. 'Decemhris addecmum quintum Martij, tf nudi incedentes infyhasle ahdunt. Trinf 

a^ahieme,domumredeunty€xpe<f}antesfimentismaturitatem. Mejfe confe^afru^us rc^ 

condunt in totius anni ufum , nuUum mercimonium ex ijsfacientes » mji 

forte oh vilem ali^uemfipeUe^ilempermuta- 

(ionefa^a. 



Floridenles convehcndis in publicum hoi rcum X X 1 1. 



fru6iibus, diligentes. 





^NTinearegioneplHnmainfuUyvarijgenerkjiuSlHsahundcprGdHcemes, ^tioshlsin 
I annolegunt, &cymbisimpofitosdomum^ehunti deindeinUxumfed humiie horreum 
I recondunt e lapidihus & terra extruBum -, cui teBum e denfis palmarum ramis ^T moUi 
) terra adeam rem apta conftanSyimponitur.Tale horreumplerumcjuefub aliquo monte aut 

^^^J^^hrnini^vicinaextruituryCjuofoltsradijnonpenetrant.utfuflusacorruptionefact- 

ciiius confer^ventur. Jn lUud etiam inferunt aliosfiu^us cjuos adfrvare cupiunt , ^r relicjuam amcnam, 
quam indepetunt cum opus halent, nullo ah alijsfefiaudandos iri metufeUiciti. Optandum 
fane ejfety ut inter Chrijiianos avaritia non maqjs reqnaret, 0^ ho- 
minum animos torqueret. 



Ferinx, pifcium, & rellquae annonx 

illatio. 



XXIII. 





jSrtO ftkmtm^ore,omnUfermagentis>ftfces,atqueetiamcrocodil^ 

)giil(iannis:corlfibusdemdeimpofaos,hermophroditorumf^tifpromijfos,cri(hosaueca' 
^pillosgefiantium, quorum ante memini,humeris imponunt,Cr in horreumjam di^um in^ 

Uerant: hancautemannonamnon nifiextremanecejlitateattmgunt: ataue tum ut omnis 

^difidtjtoUaturoccafio.alteralteriidftgnifcat.adeobacifichnterfi 
ucet,quantumvokt,indeauferre. a ^ j ^ 






'f 



.OiJLili 







^. ^Vn 



as>>tt^^ 



)is\ ^vAq-sT ww^VfeV,^ ji i ;u ^ 



Pifces/erinam^reliquam annonam 
uftulandi ratio. 



XXIIII. 





I ^ c autem ammalia ut diutiui adjervaripoj^int, in huc modumprapararefoknt Q^4- 

tuor ligneis eir crajlisfurcis in terram dejixis alia ligna imponunt cratis in modum , h-vra 

c^^i ^ Cjuam animalihus ^pifcihus explicatis , ignem fuhflruunt , utfumo indurarif>cfint : ma- 

"^ ^gnamporro adhiherejolent curaad diUgenter & excjuiflte indurandum, utfacdim a cor- 

_^^ruptionefirvariciueanty(juemadmodisexhacpiHuranjiderelicet. Hancueroannonam 

comparari exifiimo advitam menfhus hiherniSi Cjuihus in fyluis delitejcunty traducendam : nam eo teKKpa e 

numquam ah illis velminimucjutdpiam impetrarepotuimus, Propterea, ut dixi,annona horreim fuh 

ruPe veljcopulo aliquo ,Jecundumflumen , necprocul a magna quapiamjylva ex~ 

trudumefiiUndeyCumoptisefi,parviscjmhis 

eamferant. 



r 



Cervorum vcnatio. 



XXV. 





, NdfsTRIJ adcervoscapiendosutunturlndi,mmquamanohiiantecon[he6la: ma- 

. ximorum^uoscaperepotueruntcer-vorumpelles ita corpori applicarenorunt, cabut ruo 

capitiaccommodantesy utperoculorumforamina.tam^uamperlarvam, confhicereLf: 

yint>itacomptiquamproximepof]unt,adcervosnihilmetuentesaccedunt;triustembcre 
—^^ o^T^r-v^f (,,^«0 cer^vi adftumen khendi caufa eunt: eos, arcum ^fagittam manu tenentes, 
faciiefgerepojfunty cumfequentesftntadmoduminearegione: arboris tamen corticefiniflrumhachmm 
mumunt, ne ah arcus nervo Udantur a natura ita edo^i. Pelles vero cervis detraBas.non chalyhe, 
Jed conchis adeo accurate parare norunt, ut mirumftt , nec quemquam in univerfa 

Europainveniriexiflimoyquitantaarteeas 
pararequeat. 



Crocodilos conficicndi ratio. 



XXVI. 





R^ CODlLis hoc modo heUum inferum : cafulam rimis & foraminihus plenam apud 
^flumenfaciunty in cjua vigil, qui Crocodilosprocuiconjpicere ^ exaudirepotejl: namfa- 
meprej^t efluminibus 6" infilis reptantprada caufa-, c^ua non inventa tam horrcndum cla- 
1 morem edunt^ utper dimidij miliaris fj>atium exaudiri (jueat. Tum vivilexcuhirores con- 
i vocat ad idparatos : iUi deni aut duodeni longam arhorem corripientes huic vajlo animaii 
ohviamprocedunt ( hiante riilufcjuempiam iUorum apprehendere pojjet adrepenti ) atquejumma aqiiitate 
tenuiorem arhoris partem quam aitifimepojfunt in ri6lum ejus adiguntj utinde oh inaqualitatem & corti- 
(isjcahritiemeximinequeat. Crocodiium igitur in dorjum ohvertenteSy ejus ventrem, qui moUior eli, cia^ 
vis O* jacuiisferiunt & aperiunt ; dorjo enim oh duras quihus te6lum efijquammas impenetrahiiis 
efl, prajertimfvetulus eff. Hac eft apud Indos ratio venandi Crocodilos, a quihus ade» 
moiejlantur, ut no^u cir interdiu non minus excuhioi agere cogantur, 
quamnosadverjusinfenfjsimoshofes. 



Floridenfium in infulas trajeftus, ut XX VII. 
genio indulgeanc. 





P''-'''"-&f"''-C'.m.ero.ihM^ 

«''»»'i''«'>fh-ren.mcr,„,hu,cafi,i,imflicant,aker.manu^fMjuJ^^^^^ 
lenfum&faff„am,enen,es, addefenfanemfarati, i„x 
nacpi^Hraviderelicet, 



Conviviorum apparatus. X X V 1 1 L 





^^: 



,8rto ami temporc, cfuo convhia interfe cekhrarefolent, dele^os hahent adidmunus 

cocjuos: acprimum magnum ac rotundumjiftile vas {quodtpji-met parare ^ adeo exafte 

percoquere norunt,ut in eo non minus ac in nojiris lehetihus aqua huUire pofit) fubra craf 

Ifa ligna coUocant , ignemfuhijciunt ipferum alicjuoflaheUum ad ignem excitandum valde 

^^p^^>^,^anutenente:Prafe6luscoquorumquacoquenda/iintinollaminijcityalijaquam 

infoffam adpurgandum infundunt , alius aquam vafe,fituU in modumfa6lo, adfert, alter aromata cihis in- 

Jj>ergenda inplano aliquo lapide atterit -, dum mulieres,feligendis ijs qua ad culinam neceffaria,funt occupa- 

U. Licet vero fuo more magna agitent convivia , fohrij tamenfunt in edendo, indeft ut lonqo tempore vi- 

'vant. Nam ex ijs Kegults unus mihi afjirmavit,fe trecentorum annorum atatem hahere ; cir patrem, quem 

mihi oflendit,quinquaginta annis eumfuperare : ut verumfatear , cum illum conf^icerem,ojfa humanapelie 

duntaxattedaimeremeputaham. Pudorem fane incutmnt Chriflianis, quifuis compotationihM 

^ convi-^sflnemoderamine celehratis,hrevitatem vitaflhi accelerantes,merito dehe^ 

renttradiindifeiplinamhisharharishominihus^animantihus 

hrutis ad edifcendamfehrietatem. » 



t*'.- 



<.- 



Qua ratione Floridenfes de feriis rebus 

deliberant. 



XXIX 





6x cum nohilihtis certis anni diehtts quotidie mane con-venirefolet inpuhiicum locum adhoc de- 
,Jlinatumy in quo magnajcamna auajiin hemicyclum conflruBa , inter qua: aliudantrorpmpau- 
lulum prominens novem truncis ligneis rotundis conjlanspro Kegisfede,in c^uafolm rejtdet, ut ah 
I alijs dignojci queat, eumaue ijiicjinguli ex ordinefalutatum veniunt,feniorihu6jalutationem in- 
Aj choantihnSyUtraque manu his ad capitis altitudinemfuhlata, atqueprofcrentihus ha, he,ya, ha, 
hay reliquis autem reJj)ondentihuSyha,ha. Vtfalutationem quijque ahjohit , infcamnisjejjum conccdit. Si de re ali- 
quaferia agendum efi , R_ex laiias , hoc efi »fuos Sacerdotes accerjity ^feniores , a quihusjingulorumfententiam 
exquirit: etenim de nuila re quidquamjlatuunt , qUinprimum aliquoties concilium convocent , ^ optime delihc' 
rant ante quamjiatuant. jnterea Rexmulierihus imberat , ut Cajinam, hoc eflpotionem e quarundamjlirpium 
folijs conJeSlam, decoquant , quam deinde exprimentes tranfmittunt. iicge igitur & nohilihus injuisfamnisje- 
dentihuSj quidam coram Kege expanjis decujjatim manihus Jlans , ipji(^ reliquis qui hancpotionem ehihent hene 
precatur: tum pocittator primum Kegi hoc decoflum calidum in capace conchapr^het , deinde {fic imperante Ke- 
ge) omnihus a/ijs ex ordinCyin illa ipfa concha. Tantiajlimant hanc potionem,ut nemini in hoc conventu eam hihe- 
re liceat, quinprius in hellofortemfe pnefliterit. Trxterea eafacuitatepradita efi hacpotio , utflmulatque hau- 
flafuerit,flatimfudorem moveat. Eam oh cauftm qui continere nonpojjunt ,Jed reijciunt, ijs nulla res ardua com- 
mittitur , aut munus aliquod militare creditur , tamquam inutihhui , cumjapenumero tres aut quatuor dies ciho 
ahflinen dumflt: hac vero decoflione haujla, viginti quatuor horisfamem 0" Jitimfcrre poflunt , hincfit ut in hel • 
lumproJedluris,hermaphroditinullam aham annonamfcrant,quam cucurhitcas lagenas aut lignea vajcula hoc de- 
cofloplena: quodlicet corporaalai ^ rohoret, caputtamen non tentat, utanohiSi cum hujujmodiconvivia cele- 
hrarenty ohjervatum efi. 



Oppidorum apud Floridenfes flrudura. XXX. 





iOlent Indi hac rationefia opj^ida condere. T>cleSto a^uo locofvcurJum torrentu 
) alicujusproflHentem, eumquantumfieripoteft compUnant -, dcindefilcoinorlem du6io 
' crajfos & rotundos palos duorum hominumaltttudinis conjunclim terra infqunt ,circa 
]oppidiingreJfumcirculumnonnihiicontrahendocochle^ inmorem, ut aditum anluflio- 
I rem reddant, necplures cjuam l^inos conjunc^im admittentem , torrentts etiam aheo ad 
hUnc adttum du6lo'. ad huius aditus caputfolet xdicula rotunda extrui, altera item ad eiusfinemJinquU ri- 
mis O-foraminihusplena, (jr eleganterpro regionis ratione conflru^Ja. Jn his conflituuntur •viatlesXiri lili 
^ui hoflium vefligia e longinquo odorantur : namflmulatque aliquorum -vefiigia narihus perceperunt ad- 
njerfus contendunt, & ijs deprehenfls clamorem attollunt,quo exaudito incoUflatim ad oppidt tutcUn^con- 
njoUnt, arcuhus , fagittis & cUvts armati. Opptdi medituUium occupant R egis ades nonnihilfuh terram 
deprejfa ohfolis ^flum : has cingunt nohiliorum ades,omnespalma ramis leviter teda, quia novem menfihus 
dumtaxat ijs utuntur , trihus altfs menflhus ut diximus in fylvis degentes. Vnde reduces domos 
repetunf.fin easah hoflihus incendioahfumptasreperiunti novaspmilima* 

teriaexflruuntyadeomagnificafufitlndorum 
paUtia, 



Hoftium oppida nodu incendendi 

ratio. 



XXXI. 





I OsTESenmnjindia^ yidi, no^u interdum ^uam maximo poffunt flentio adve^ 
\o^Htacc^^^^^ 

, cula aUigato tgnem tnijciunt, t^rfagitt^ in opptdum emtttunt, ut adtum teLpalmarum 
^H ramtsconpntta, &> ^ivis calortl^us reficcata comUant, Flagranttateafconfhicie^ 
'^^>pf»celerrtmefugtunt,ante^uamtncoUanimadv^^^^^ 
fi^^^^osltceat:pr^tereatnce^^^^ 

H^cfunthelltcafndorumjlratagemataadhofttumoppidavajlanda: verurnqui. 
demendamnumleveejfey^uandoquidemjolonovai^edes ' 

exftruendilaboreconjiat. 



Excubitorum focordia ut punitur. XXXII 





^^^TERVM -vigtlum negligemU oppido igne alfumpto, i^ft hac ratione pumuntur 
^ Kege mfcamnofedcntefelo, reliquis etiamproxim^poft lUum authoritatis aimdma^num 
jcamnum hemicjdimodo incurvum occupantibus, carnifex c riminis reum coram Rrne m 
Igenuaprocumberejuhet; demdeftmftro pede m dorfum ejus tmprejjo, o^ utraaueLnu 
^ clavam ex eheno aut alio ali(^uo duro Itgnofaaam lateriU m aciem deftnentem tanta vi 
lUtus 'verttcemfertt,ut caputfere dtvtdat. Stmtltfuppltcto ettam afftciuntur aiterius crtmtnts ret, quod capt- 
tale apud eos cenfetur. vidimus enim l^inos pmiiifuppiic io afftci. ^ 



Bellum denunciandi ratio. XXX 1 1 1. 




BELLrM denmnamusKexa^uhaltenfuohofli, nuUofetialiutitur aui hellum indicit- fcd 
fil^^^^rj^rumfummtscap.lIorHmpromiforumflou^ '^ 

jigerejubet: quemadmodum ohfer-va-vimus , cum Kegcm Outinam 
^apt^mperclitionisejuspagoscircumducehamus, 
Annon/c recuperandagratta. 



;4 

■i'V- 



Primogeniti folennibus ceremonijsRegl aXXI II L 

{acrificantur. 





Oris 4pud illos efi pnmogenitum mafculum Kegi 'viSlimam offerre. Sacrifcij autem 
die Regifignijicato, locum adit adiddejlinatum, ubifiamnum in quofideat , & in media 
area truncus ligneus hinospedes altus,totidem crajfus : ante huncpueri mater calcaneis in- 
ftdens , O' rnanibusfaciem tegensfilij mortem deplorat. Cognatarum velamicarum ejus 
.. .- .. . ._ primaria,puerum Regi -venerabunda offert ; deinde qua> matrem comitatafuntfemina in 
crbemconveniunt, ^' canendofiltant Utabunda, mutuis manibus non apprehenfis : auapuerum tenetyin 
medium illarumfeinfertfaltans,^^ in Kegis laudem (juadam accmens.Jntereafex Indi adidmunus dele^i 
feparatim in are^ quadam pme jlant , cir inter eos medmfacrtficus cum magnifcentia quadam cla- 
vam tenens. Pera6lis ceremonijs,facrificus infantem capiens, Regi, coram omnibus» 
in ligneo illo trunco ma^lat. Nobisprafintikusfemelpera^a 
€fifmilisvi6lima. 



In cerui exuvio S oli confecrando fo- XXXV. 

lennes ritus. 





j 6gis Ominz fdditifngulfs annispaulo anteipfirumver,nemi>efil> Fehruarijfnem, 
j maximi , quem caperepotuerunt, cervipellem cornua retmentemfumunt , eam omnifele- 
^ifsimarum, quaapudipfosnafcuntur.flirpium^enereimpletam denuo confuunt .corni^ 
\yi^>gmuri,erreliquocorpori,feleaioresfuatifincoroilasvellongast^niasnexosap- 
ipendunt. Eafic exornata adfiflularum & cantionum harmoniam in amplifiimam 6- ele~ 
^antifiimamplaniciem defertur, ^r altifiima ifltc arhori imponitur, capite &peaore ejus ad Orientemfo- 
iem ohverftsyfuhindeprecihus ad Solem repetitis^ ut in eorum ditionefimilia qu^ illi ohlatafiunt hona renafci 
faciat:KexcumfuoMagoproximusenarhori,erverhaprait,vulgo, quod longius ahefl , re- 
^ondente. Demde Rex & reliquifalutato Sole, aheuntpelle iflic reUaa infequen- ' 
tem annum ifingulis annis repetuntur ejufmodi 
ceremoni^. 













AW5iV,iVii 



luventutis exercitia. 



XXXVL 




^Pf^J^^^oscurfHadolefcentesexeYcemur^conJiimomteripf^^ 

ram contmuarepoteft,aufert : arcu etiamfrequenter exercentur. Deindepila ludunt in hunc 
modum : m medta areapraf^itur arbor oBo aut no^vem orgyias nlta , ^fummofajit^ 
gio quadrum cjiuoddam eviminibus contextumjuflmens , cjucd^uipiia 
Je exercendo tetigerit.pramio decoratur. Dele^lanturpni' 
terea venationil^us O^pijcationii^us. 



\ 



Qua pompa Regina deledla ad Regem XXXVII. 

deferatur. 





ycTFRrs uxorem Rex, exnokliorumpuellarum catu, pulcerrimammaximamaue 
deligerejubet'. deindeduohusvalidislongurijsfedeaptata, quarariorisalicujusanimalif 
I pellete^iaefl, &pofierioreejusj)arteornataramisJupernenutantibus, utfedentiscaput 
j tegant, KeginamdeleSlamfediimponentes , ionguriosfihlevant^uatuor^virirokpi.c^ 
_ humerisfujlinent,ftnguliligneamfurcammanu^erentes,utlongurijsfuhponantqmndo 
^uiejcendumenUuoaltjutrinqueadKegin^lateraprogrediunturrotundaumyraculaelegantifitmecon- 
fetfiainoblongisbaculisgeJiantesadReginama Soiis ardoribus tuendam: praeunt alij tubas ex arboris cor- 
tice C0nfe^as infiantesfiperne angufias, inferne iaxiores, duoi;usjue dumtaxatforaminil>us,fupero & infe^ 

ro,pr^dita,quil?usappenfifitntovales[j)harui^aure^,argentea,areaadmajoremconcentum.PoneJequun. 

tttr^uen^omniumformofifima,eleganterornat^torquii>us^armillisexmargaritis,fingui^Ci^ 

mflrumfeieaioril?usfiuail^usplenum manuferentes , erfil; umi^iiicumfupra^uc 

coxendices cinSi^ certarum ariforum mufco ad oiffccena tegen- 

dum. Easjequuntur ^ratoriani. 



^t J>. 



c^ 



» ♦ i ' . 



•:"**♦ 



Qua folennitate Regina h Rege 

excipiatur. 



XXXVIII. 




'«S^ ^-si* '>_--S 




I ^ C powpa deferturadKegem Kegtna, in locum adeam rem deflinatum, in quo tahu- 
Utumextru6lum e ligntsrotundisjatisamflum.adejusautemUtera, longum utrimque 
"Sfiamnumadpoptumjnquoproceresfedeant. Kexigiturintabulatidextrapartefidens 
^ Regina,e^uainfiniftrapartecollocatur, adventuigratulatur , &cureaminprimariam 
... _. , ..i? uxoremaccipiat , exponit : illa verecunda quadam majeftateflal^ellum manu tenenSyKen 
tjjuam honeftifiime, ^ utanatura edo<f}a e/?, reJj>ondet. Tumpuella in orbemfi componunt , mandlts nfn 
connexa ^ cultu ah alijs diferentes: nam capillosfulf occipite ligantes.per humeros & dorfum deindefhar- 
gipnunt , fuh umhilico cinSia lato cingulo , e quo anteriore parte veluti marfupium cjuoddampropendet ad 
pudenda tegendum : per reliquum deinde cingulum appenjafunt ovalesformuU ex auro & argento , adco- 
xendices demijfa , utftrepitum infaltu excitent dum Uudes Regis ^ Regina canunt: in hocfaltu , una mZ 
numattoUente, reliquxfublevanti demittente, etiam demittunt. Omnes autem viri &femina extimis atL 
riculis perforatk ohlongiufculas pifiium vepculas imponunty c^ua inflata unionum inftarjlkn^ 
dent, ruhro coioretin^a, dilutiorihus carhunculisfiintpmiles. Mirum homi- 
nes adeo harbaros tam venuftis inventis 
prxditos. 



-tt<f>t» 



Regis & Reglnae prodeambulatio recreandi XXX I X 

animigratia. 





manaconju,e,,eau, cervmafelleum eleganterpurau,^ ■.ariis clrZm/2l', 
\'''&''""-^ff-^»>nconl}ici<iueac.Bjadolefcent^^ 
^'"'"'«'"/''"'''dumgepnlternusglohlisLei^&arZ^^^^^^ 
_lhusornatu>,fonefe^uL,fettemne.Lm-.erratM2^^^Z^^^^^^ 
'^'ffi^^^^hun.erupropendenteleleascLentemufciauodamf^^^^^^^ 
''"'''^'"P'«''>j,-^-"fcmcch.ren,iiuscate%uUrumil^^^ 
'^''f'-"'''Jf'.'<'f^"ceaJUm,„a.ideanrur.IucunJumpr.tJ^^^^ 
'r'''«'nU''<mnun^uamramueHampr.al,.arh<^isalerramZu^l^^^^^^ 

^"['^•'^'''"''^^''''"'nm.litoniLinfyhashahiunoniKeT^^^ 

comptosreperi. -^ ^'&'' .^^^'^'^°^^'^>"«asipJumcumR.eginait* 

Porr0monendmleaor,omnesiJlosR.e!ulos,eorumiueuxores cortorU cuten,,,,. a ■ t r, 
J.''"^P'a>'rf'-'''''''husornare(uuxfe^ientLiconl^^^^ 

fiP'^«'-^l<>^od.erumincidant:punaailnioca,hcrha.uUml,^Z^ 

^'•'''•''^'''r-.mUteraJiahntesconchaali^ua.acutifimosreddLoris^Z^"^^^^^ 
ctrcumferem.amcetruleocolorepingercfoliti. 



l ? f t 









Ceremoni2e in Regis & Sacerdotum funere 

obfervatae. 



XL. 








Sffncto alicjKo Kege ejm l^rovincU , magnafolennitatejepelitur ] eir eitts tumulo 

crater, e quo hiherefolebat, tmponitur, defixis circa ipfum tumulum multisfagittis, JUiM 

fuhdititototriduoy trihufqueno^ihusincontinuofuntluSiu, ^rciho ahflinent. Omnes 

Keges illi amicifimiliter lugent, cir iri amoris quo illumprofecjuehantur teflimonium.blns 

quam dimidiatam comam refecant cum -viri tumfemina. Sexpr^terea lunisfuhfequenti- 

i?wi, dele^U quadam mulieresftngults diehus magno uluUtu Regis mortem ter lugent, diluculo, meridie , ^ 

fuh nocits crepufculum. Tota RegisfupeUeBle in ipflus domum iUata , ignis inifc itur , ^r fic omnia incendio 

^hftmuntur, 

Stmiliter eorum Sacerdotes defunB infuis adihus defodiuntur, ^dcsjue cum totafupehaile , igne 
injeSlojConflagrant. ' J r ' s 






'■■. f-. ,' 



Auri lcgcndi ratio in rivis e montibus Apa- X L I. 

latcy decurrentibus. 





R ocri aheoloco,m^uonopraarxextru(flafuit,magmfi4ntmontesjndorum lingua, 
K^2[zx.cycognominati,equihuSy ut ex topographica chartavidere licet, oriunturtres 
magni rivi^provohentes arenam^ cui multum auri, argenti & ^ris admixtum cfl. Eam 
ohcaufamilliusregiontsincoUfojjasinri-visfaciunty ut provoluta ah aqua arena, inc.ts 
proptergravitatem cadat: diltgenter inde edu^ain certum locum deferunt, ^ aliquanto 
fojltem^ore, denuoMisarenamqu/iinciditexhaurientes.coUigunt, & cjmhis impofttam per ingensfu- 
men devehunty ^ nojiris Maii nomine infgnitum, quod in marefefe exonerat. Opes 
qutsindeproveniunt, nunc Hif^ani infuum ufum con- 
*verterenorunt. 



Petri Gambie Galli ctedes. 



XLII. 





i^TRi cujufdam G^mbie in Compendio meminimtis, quiaccepta a Laudonniero pote- 
iJiate,/uasmercesperregionem deferendinegotiatwnisgratia, tamprobenegotiatus erat^ 
^utnonmodomediocresopesadquifierityfedetiamaffmtatem cum iUit^ provincia quo~ 
j dam Regulo contraxerit. IUe deftderio captus in noflram arcem adfuos redeundi, tantum 
j apudaffnem egit,utpoteJiatemfaceretin arcemproficifcendi,ea tamen conditione, ut in~ 
tratotlunasadipfumrediret: cymbainfuper data , &duoIndiadditiquideducerent. Tranfatis autem in 
cymham quas adquiftverat opibus , Indi comites eum in itinere maihnt, dumfe inclinat adignem excitan- 
dum,partimvindi6iacaufa{namalteriUorumfuftibus ah eo regia negotia per Regis ahfentiam admini- 
firante) cafisfuerat, partim a-varitia vi^i, earum opum quas miles in cymha hahehat : quihus direptisfu- 
gerunt, qua res multo tempore celata, 

HacpiSiura, nepracedentiumferiemperturharet , inpoftremum locum eH rejeSia: nec expreffa fuiC- 
fit,nifiCompendijau6iorilliusmeminijfet. " i JJ J J 



H 



LiBELLvs fiue Epistola 

SVPPLICATORIA, 

REGI GALLIARVM CA- 

ROLO IX. EIVSDEM NOMINIS OBLATA, 

per viduas,orphanos, cognatos, affines, & ipfi Franciie Occidentalis Regifub- 

ditos, quorumconfanguinei perHifpanos in eaGalliiE antardicse 

parte, qua; vulgb F l o r i d iE nonieninuenit, cru- 

deliter trucidati perierunt ; 

^nno t f ^ f. 




E X ChriftianifTime, Patri^que Pater potentiffime, nos mife- 
Jrands^&srumnofar/brtisperfona:, rerum omnium inopes, 
' animasque defpondentes,vidua:,orphani,fiIij, filiolxque, pa- 
\ rentibus orbati,iuuenesfenesquepariter, humillimenoscum 

^_ _ _., ; fletibusaclachrymisprofufifTimisadpedesRegiiEM. V. pro- 

ijcimus, & protecaionem eius confugimus , cerumnas & tribulationes noflras, 
coram Clementiflima M. V. & parentum noflrorum, maritorum,liberoruni 
fratrum,nepotum,confanguineorum, coniundorum & affinium ( 6 horren- 
dum fpeaaculum) lanienam tam miferabilem deplorantes ex animo , eorum- 
c[ue fatum lachrimabile M" V. declaratum venimus. 

Ceciderunt enim ex illorum numero , in prouincia F l o r i d a , plures 
quam noningenti , tam viri, quam foemin^e , cum infantibus fim ul innocenti- 
bus immerentibusq;, qui omnes a Petro Mclendefio & militibus eius Hifpanis 
crudeliter,& more plane barbaro trucidatifunt. 

Cum itaque fadum hoc truculentum, non auditu tantum efFerum, im- 
maneatqueexecrandum: verumetiam M"' V. fubditorumcruor innocuus 
turpiter ac nullo merito profufus atque immolatus fit: D e i fidem iufUtiamcr; 
teftamur, ac a M'<^ V. fiippetias opemque imploramus, contra feroces hofce & 

deteftabiIesIatrones,neinnocentia,fanguinisc|;noff:riprofufione,nuncinuIta 
manente , D e v m aliquando atque homines vltores f ibi expofcitura fit. 

AM^^igiturV.officiiratioexigit, non folum ditionis & poteftatis fu^ 
fubdiros , ^quitate & iufHtia , legumque vinculis fibi aftridos habere ; verum 

H z 



Epiflola fupplicatoria 

etiam coflemfub Maieftatis V. protedione defenfbs,{aluos,tutos,quietosquc 
prarftare. 

Idvero maximeafflidis nobismiferis & oppreflis nunc a Maieftate V. 
cxpetcndum , qui diuino auxilio pr^fato , ad V.Maieftatis opem omni fpe at- 
que fiducia,tanquam ad facram anchoram confugimus, & huic fbli nos lubie- 
dos ofFerimus. Obfecrantes M"*" V. vtnos auxiIio,defenfione & protedione 
liberatos faluatosque fados velitj dum fadum yulnusqj adhuc recens eft, duni 
Galloruanimisdoloringrauefcit. Sicenim patremfamilias fe nobis benignif- 
fimum , & Dominum exhibebit clementiffimiim j qui famulorum, mib fitio- 
rum fuorum gemitus & serumnas , animo exaudiat iEquiffimo , quiquc in tri- 
bulationis articulo eofdem ere£los fuftineat. 

Hxc enim sgritudo & animinoftriafflidlio,xqucfancflebiIis & commi- 
feratione in ^ternum digna exiftit ; atque Petri iftius Melendefij Hifpanorum 
militum Pr^^fedi tyrannis & crudelitas , tam contramorem bellicum, quam 
diuinas pariter & humanas leges omnes fufcepta & confeda, atque adeb ad o- 
mnem pofteritatem propaganda in ^ternum fuperuidura fit. 

Proinde qub M. V. regia totius rei feriem plenius & explicatius percipiat, 
quapofrumushumilitateobfecramus , vt M. V. non grauatepro mnatafua 
Clementia fupplices nos audire dignetur. 

Non fugit Maieftatcm V. quod ea edido publico claflem inftrui priEce- 
perit,qux in Floridefium Regionem mitteretur ; ipfa etiam prajfens fibi in hoc 
negotiofubftitueritloannem Ribaldum, tanquam Generalem totius claflis 
Pr^fedum Regium. 

Huiusmandatipublicatio fane permuItisincaufafuit,vtfubtuteIaM"* 
V.nauigationem hanc fufciperent; qui poftquam D e o ventisqj fecundis,ad 
arcem qux a Maieftatis V. aufpicio & nomine CaroUnain ea prouincia voci- 
tata cft,appulerunt,ecce improuisb atque infperatb , quinqj nauigia ex Hifpa- 
nijs fuperueneriit , quorum maximum circiter odtingentorum doliorum erat, 
reliqua mcdiocria. 

Hoftiliterergo Maieftatis V.cIafTeminuadentes^totis eam viribus, vnoq; 
quafi impetu dclere annifi funti fed fuoconatufruftrati, neque claffi noftr^ 
fuperiores fa6ti,continentem redla pctierunt,& plures fexcentis armati fde ter- 
XX firmx commiferunt , qui cum incolis clam de faluo codudu quamprimum 
tranfegerunt j quorumindiciopofteapercuniculos& compendiaad Caftel- 
lum fumptibus Maieftatis V.extrudum ab eademque denominatum nullo l^- 
bore peruenerunt. Vbiillud extemplb multanode & cslo pluuio occupantes 
quofuisobuiostamvirosqnamfcminas, mifere nulloque difcrimine dilania- 
runt,quinabimmerentibusinfantibus etiam non abftinuerunt, fcd transfixo- 
rumcorpora lanceis prxfigentes miferis parentibus obiecerunt fpedaculum 
inauditum & crudeliffimum, 

His exadis plures odingcntis Gallicorum militum , qui fub fignis feu ve- 
xillisRibaldiDucismilitantcs ex naufragio cuaferantgallinaruminftarperfi- 
diffime iugularunt : Melendes enim illis fidem fecerat, fi vltrb fe dederent, feCQ 

omnes 



Carolo IX. Regi Galliarum oblata. 

bmnesfimulilkfos, &naualibusvidualibufqjinftrud:oSjin GalliamdimiflLl- 
rum incolumes. Sednimium credulis illis nudis & incrmibus miferis ( naufra- 
gio enim omniaarma amiferat) manus poft tergareuind^efunt, & binis nexu 
iundisjbrutorum more ad Caftelium dedudi : cui cum appropinquaxent, vc- 
xillum integrum militum armatorum, ipfis ex arce procedit obuiam.captiuos 
mifoos varijs calumnijs,& verbisignominiofiflimis inceftens, vociferanfque 
Gallos eflfe infames,facinorofos, abominandos, excCos Elephantia, & ex Galli- 
ca lue feu venerea contagiofbs , tum verb pardicatores & Sodomitas: fimulquc 
invindosirruensomnesintramedi^hora:fpacium, inqj confpeduducisRi- 
baldi turpi internecione delet. 

Ribaldus cernens infandam hanc fuorum lanienam , totus contremifcit, 
fimulq; ad Petrum Melendefium contendens , vtad huius protedionem tan- 
quam ad aram confugiens faluus abiret, faftuinfblenti illufus repellitlir: Intcr- 
cadum de falute fua anxius magis magisq; veniam deprecaretur , crudelis qui- 
dam Hifpanus a tergo accurrens pugione confoffum ad terram proftrauit: qui 
cumex nocvulnere animo Unqueretur, tandema latrone inflante pluribuJ 
vulneribus transfixus, expirauit. 

Quibus omnibus Hifpanorum crudelitas nedum quidem exaturatafuit, 
fedinexangue infuper cadauer (quodvelapudbarbarosdeteftabilehabetur) 
rabiem fuam furibundi exercuerunt, & varijs ijsqj ignominiofiflimis fcomma- 
tibusprofci{rumtruncarunt.Barbam mento dcraferunt, &obfignatis literis 
inclufam , tanquam trophseum quoddam Hifpalim verfus in Hifpanias deferri 
curarunt: Caput tandem quadrifide fecariit , & partes fingulas haftis prxfixas, 
in media arcis area , vbireliqua occifbrum cadauera congefta erant , tanquam 
in ^ternam rei tam ftrenue gcft^e memoriam erexerunt. 

Corporainteremptorum vtriufque fexus difFamata dehoneftataque ex 
caftello protradacremarunt. 

Quibus omnibus quam foedifTmie peradis , haud obfcure fignificarunt, 
quantiM. V.facerent, quovelocoeamhabercnt, patrantesfacinus hoctam 
atrox in ipfbs Maieftatis V. fubditos , vt nec exemplum fimile in media barba- 
rie perpetratu fuerit vnquam. Quis enim adduci poflit , vt credat effe aliquem 
ex Principum, Regum, aut Monarcharum Chriftianorii numero , fiue ex bar- 
barorum etiam & infideliii turba, velipfiim adeb Turcam animi tam infigni- 
ter immanis,tamq; truculenti, qui fadum hoc atrociflimum probare velit,aut 
vllis rationibus addudis excufare pr^efumat. 

lUud grauiffimum eft , qubd in media pace in Maieftatis V. fiibditos la- 
trocinium hoc exercuerint,quo quidem tempore M. V. neque cum Hifpano, 
neque cum quoquam exterorum vlla intercellit inimicitia. Qubd verb Hifpa- 
norum&nonnoftraculpa harc lanienaeuencrit, teflanturcardesparentum, 
Uberorum/ratrum, & confanguineorum noftrorum; noftri etiam gemitus & 
lachrim^,quibus Maieftati V. fecundum D e v m miferandifupplicamus. 

AdhiEC eo in loco facinus hoc perpctratii,& in eos fxuitum eft,qui pr^eter 
M. V.regiam,neq;fubie(5tifuerunt alteri vnqua, lieqi imperiu agnoueriat aliud 
vllum. H 3 



Epidola fupplicatoria 

Sed forfan Petrum Mclendefium , hxciurisfuiregulatutabitur; vtqui 
plus polTitjeidem etiamquocUnqjinloco, quoiure, quaveiniuria^pluslicerc 
arquufit. Patrocinabitur Forfan & illud : omnibuspr^donibusexterisintegru 
cfle in M. V. regna & ditiones graflari liberc , bona & facultates fubditorum & 
(alutemeorumviolenter & armatamanuinuadere, &quiduisinip{osproli- 
bituftatuere. 

Nos nihilominusquotquotfumus exD e i nutuatqj prouidentiaM.V. 
fubditi fumus , & obedientise vinculo ardiflimo ita aftridi, animosq; in ipfam 
tam promptos tamque paratos gerimus,vt mille mali , lethique genera potius 
pcrpeti, quamalterius cuiufquam ditioni fubijci nobisfixumatqueconftitUr 

tum fit. 

Quod fi Hifpaniarum Rex atrox hoc Petri iftius Melcndefij fadum fot- 
ian nodum cognorit penitius,hoc faltem ipfi incumbit tamen , vt iniuriam M. 
V. illatam in ip{b animaduertat grauiter , vel ipfum in Maicftatis V. manus of- 
fcrat, quo pari menfura,qua fubditis veftris ipfe menfus eft, mercedem auferat: 
Adhxc vt Rex Hifpani^ pofleifionem &c omne ius Prouinci^ FloridiE Maie- 
ftati V.cedat,reftituatq; Iiberum,quietum & fecurum ; quandoquidem ea Re- 
gio nupcr admodum cum maximis M. V . fumptibus , &c tum ipfius fubditorii 
iaiutis diicrimine repcrta,& finibus ditionis veiira: adieda fit. 

Necenimtanquamexules, aut profugi, extorresve ad extrcmas orbis 
iftius oras transfugerunt M.V. fubditi , tum cum Prouinciamhanc variis pcri- 
culis iummaqj fortitudine occuparent, qub fines regni veftri producerent , ied 
cx mandato M. V. publico aggreifi opus hoc perfecerunt ; alacri promptoquc 
animo M. V. obtemperantcs , maxime autem cum viderent virum bellicx rei 
peritiifimum loannem Ribaldum , Regia autoritate atque immunitatc fultii, 
claifi Ducem prxfici, qui M. V. vices in hac expeditione obiret. 

Acccdit & hocquod ipium Hiipanorum impunitatem h anc abominan- 
dam in animis noftris acerbiorem facitindies , videlicet hoc tam indignum fa- 
cinus; vnius alicuius hominis opera atque miolentia perpetratum cfle. Nam- 
que fi hoc impune tulerit iftc , & perfidis iftis periuris & flagitiofis prardonibus 
indultum fuerit,ita vt illi pra^da hac ex M. V.noftrisq; prmatis facultatibus par- 
ta, fine vllo incommodoveldctrimentofruantur, iam malumhocinomnes 
redundabit,& quar nunc nobis infefta fuit fortuna mox M. V. cxiiHmationem 
atq;gIoriamcontaminatura{it;Sihoc,inquam,inexemplum dedu6lum,feria- 

animaduerfione non corrigatur. 

Nec cnim quemadmodu alias horum improbitas impunitatc confirmata 
& audtafiait, fic etia nunc fore fuipicabimur. Sed fiducia & ipe bona erigimur, 
M"'" V. fubditis fuis illatam iniuriam,abiq; mora vindicaturam. Quemadmo- 
dum M. V.ialutem in hoc fimul periclitari manifeftum eit. 

Nec tantum de noftradeqj M"* V. falutehoc agitur,fi poenas hi cx meriro 
luant , ied totius politicie adminiilrationis , & human^ focietatis vinculum in 
hoc Iaborat,quod Petrus ille Mclendefius, cum improbitatis iu£ ibciis violare, 
^ quantum in ipib fuit, diifolucrc non eft vcritus. 

Aphricani, 



Carolo IX. Regi Galliarum oblata. 

Aphricani, q^uom prscipui erant Carthaginenfes olim quacunq; leuiflimi 
t>blata occafione , in padis erant perfidiflimi, quod ipfis tandem cxtremo fuit 
exitio,& in hodiernura vfqj diem hxc ipfis infami^ rtota aflcribitur. 

Romanicontra,gensfideitenaciflima,tant9erantconfl:antia:,vtperfidi£e 
crinien quouis cane peius & angue odio habercnt.atq; execrarentur, & datam 
fidem atq; fcedera edam cum hoftibus crudeliffimis inita fandiffime colcrenr, 
necvnqu^mdedifTokiendisiis in animuminducerent. (vtinamo PctreMe- 
lendefi tua ha?c laus foret , tuorumq; propria,qui tam perfide eam fefelleris , vc 
& facrofandum D e i nomen defuperinuocaueris, D e v m ipfumfceleris tui 
crudeliffimi tanquam teflcni & confbrtem faciens.) 

Nulli cquidem noftrum obfcurum efl, D E v M fceleratis f^pc laxare frse- 
na,&:ipfbrum opere tanquam inflrumcntis fuce prouidentix vri,fiue vt nos dc 
deliais noflriscommonefaciat, fiue vt ifti iuflam fcelerum fuorum metam 
promprius contingant,& poenas fibiipfis accclerent atq; accumulent. Veriim 
hoc in eum fit potiflimum finem,ne videlicet fecuri de iuflitia, deq; extremi Sc 
tremendi iudicii die,per peccata noflra paternas admoniriones negligamus,6c 
in a:ternum lugendi pereamus. 

Efl & illud eiufdem argumeti; qubd tam fcelera hominum, quam iuftum 
De I iudiciuma^quisfimul pafllbus fibi proccdant obviam,ita vt D B v s vin- 
dids & vltionis tarditatem,tandem grauitari pcenarum feucrecompenfet. 

Vnumireflat Rcx Chriflianiflime^nimirum vt M. V. tot viduarum atque 
orphanorum orbitatem , & nofliras has a:rumnofas Iachrymas,gemitus , & an- 
gufl:ias grauiffimas animo condolente commiferanteq; percipere non dedi- 
gnetur ; eos quoq; alrius pedori infixos , oculisq; obuerfantes fedulb contuea- 
tur,quorum paretes, filii, fratres & confanguinei,ipfius M. V. fubditi, per hoc 
immane Petri Melendefij facinus mifereinterierunt. 

Tametfi verb hoc nofl:rum infortunium cafusque miferabilis ad Re^^iam 
M.V.infpecien6itaperringat,& hjEcinmria qua^folumad priuatas quafdam 
peifonas perrinet,ficile obhterari poflit ; quicunqi ramcn cordatus fuerit rede 
iudicabi£,eandemhanc etiam ad M. V.exifl:imationem & gloriam non minus 
atrinere,quam ad falutem facultatesq; nofl:ras priuatas. 

Quid qua:fo M. V.animo conciperet,quid intendcret , fi decus & Maie- 
flatemtanrifuinominiscontaminari, aliorumquecaIumniis& fannis expo- 
ni, iufla&mandataMaiefl:atis (ux negligi & refpuivideret ? Quid Ci moli- 
mina fua & conatus , a quoquam iniuriose & violenter impedirentur , aut pe- 
nitus eriam inuerterentur f Quid deniquc, fi promifla fides & iufiurandum 
non tantum turpiterlabcfadarentur, fed &ipfi Legari & Commifrarii Maie- 
fl:atis V.contra ius genrium , quibusuis iniuriis afficcrentur , adeoquec mcdio 
prorfus tolIerentur.^Equidem exiiHmamus M.V.armaintrepidec^pturam, & 
D E I omniumque opeminiploraturam , fnaxime fiiuuentutcmfuam fpeda- 
tam & intadam fimul cum antefignanis & pra^fedis ; contraius belli & jpqui- 
tatem omnem, imb contra fidem padam atque iufiurandum dat um interimi 
& madari coram afpiceret. 



Epift.ruppl.CaroloIX.RegiGalloblata. 

Hoc equidemillucliprum eft, quod ab Hifpanis Maieftati V. hac tempe- 
ftate illatum ac intentatum conquerimur^dum MaieftatisV.exiftimationi dc- 
trahehdo illuferunt , dum Maieftatis V. mandatis rebelles fe oppofuerunt , du- 
CQS aUtem & legatos veftros prorfus fiiftulerunt. 

QuoUfq;ergb M. V. improbitatem & tyrannidem hanclatronuiftorum 
in fubditos fuos latura ? quove filentio ftragem horii pra:teritura f aut quouf^; 
illorum incurfationes & infultus toleratura eft.^fcilicet vt pro tot tantisque fla- 
gitiisprceterlicenticEimpunitatem, premiaetiam nunc preciumqueiftifcele- 
ratiflimi reportent. 

NosverbdeM. V. longealiterfenticntes&fperantesoptime, votisar» 
dentiflimis D E o fupplicamus, vt Maieftatem V. regat, tueatur & confirmet, 
atque fortitudmis fpiritum in ea exufcitet, vthanc miuriam ab Hifpanis acce- 
ptam vindicegladio aflererc atque rependere valeat. 

Confortetur itaque Maieftas V.fpiritu mafculo,& dono fortitudinis ex- 
ultetjdignum M. f ua atque m aioribus fadtura , f i labem hac gloriof iffimo Gal- 
lorum nomini afperfam elucre adutum accingetur , ftatues in parricidas hofcc 
cxemplum talibus aufis condignum. 

Aderit D e vs propofito,tam pie tamq; honeftefufcepto, & Maieftati 
V.prote6tionc fua auxilioq; afliftet. 

Proinde M . V. preces fubditorum fuorum fupplices fufcipiat , & quan- 
tum animi promptitudine, quantumq; fide ipfis debita valuerit , defenfbs eos, 
promotosq; velit. Hac quidem via per totum orbis Chriftiani ambitum Ma- 
gnanimitatem fuam in defendenda fubditorumfalute, tutandaqjeqrum int- 
nocentia teftatam faciet. 

Poftquam ergb M. V. regia aures precibus noftris iam apertas pr^ftite- 
rit , placideqj eas admiferit , nullum profedb aliud maius ficrificium , b R e x 
Clementiflime&Chriftianiflimepro innocenter profufo tuorum fanguine. 
proqjvindidatamiuftis ratiombus fufccpta Deo vnquamobtuleris, atque 
hasipfas quas immitibus latronibusiftis pcrnas mogaueris, vtfbntes exmerito 
pledantur,& ex numero viuentium fublati pereant radicitus. 

Hocipfb etiam fado M. V. non fblum peremptorum cognatos & libe- 
ros, precesquehascxaudierit, &;xgritudineseorumdelinieric, vcrum etiam 
exhibebit fe Regem vere dignum tantis fuis titulis, & plebis fux Patria-quc pa- 
tremfidelifTimum. 

Prccamur autem ex imis animi noftri pcnctralibus , vt D e v s opt. max. 

Maicftatem V. in multos annos faluam faxit & incolumem , & rcgna lua pla- 

cide beateq; moderantem clementiffime conferuet. Gubernet etiam Maie- 

ftatem V. fapicntiar fpiritu, vt omnia confilia vcftra in falutcm Rcgni 

Gallici,& fubditorum cius,atqi adeb ipfius M. V.hfinorem 

^ atque gloriam verganc & airigantur . • >r ■ ■ 

perpetub. 



N I s. 




D B Q^ A R T A 



GALLORVM IN 

F L O R I D A M N A V I G A^ 

TIONE SVB GOVRGVESIO, 
A N N O I 5 <J 7. 



r. 




OvRGVESivs Capitaneus ac nobilis Burdelagenfis, iniu- 
iiia^atque ignomini^e genti dix ab Hifpanisillat^ vlcifcendse 
; cupiditate impulfus, pecuniam ab amicis fuis mutub fumit, ac 
Ipartem bonorumfuorumvendit, vndetresnauesmediocres 

_^ .{ibicomparat,rebusqueomnibusnecefrariiscommunit,qui- 

bus 150. milites cum odoginta nautis fub capitaneo Cafenouo legato fuo , ac 
FrancifcoBurdegalenfinautarummagiftroimponit. Deinde cum vigefimo 
fecundo die Augufli, anno if6j. portu fbluifTet , atque aliquandiu cum ven- 
tis ac tempeflatibus aduerfis certaflet, tandem adinfulam Cubx appulit: Inde 
ad promontorium S. Antonijinextremoilliusinfulxpcruenit, quodabefla 
Florida circiter ducentas leucas: vbi pra:fe6tus confilium fuum,quod hadenus 
(uos celauerat,illis aperit,rogans atque adhortans eos , ncfe hoflibus tam pro- 
pinquum,ipfi tam bene rcbus omnibus muniti,ac in tali occafione defererent* 
Quod illi omnes iureiurando polliciti funt, tanto cum ardore , vt plenilunium 
expcd;are non pofTcnt ad fretuni BahamicC tranfeundum. Sic crgo Floridam 
petiuerunt,qux paucis pofldiebus ipfis apparuit : Hifpani autem ex caflris fuis 
eosduobusmachmarumbellicarum idibus falutauerunt, arbitranteseosefle 
fucE gentis: Gourguefius verb Hifpanos pariter refalutauit^qub eos in illo erro- 
reconfirmaret, accommodiusincautos opprimeret: prcEternauigans tamen 
alib CeCc ire fimulauit , donec a loci illius confpcdu kfo. fubtraxiffet : Dein de 
nodein terram defcendit qi ■'ndecim leucis procul acaftris , e regione fliiminis 
Tacatacouron , quod Galli Sequanam dixerunt , quia illis Sequana: Gallix fi- 
mile videretur. Cumq; ripam Barbaris armatis aicubus & fagitris repletam vi- 
diffetjpraster fignum pacis quod illis ex nauibus oflendi iuffit, tubicinem fuum 
ad eos mittit , qui ipfbs fecuros redderet, affirmaretq^fe non aliam ob caufam 
venifTe, quam ad amiciriam fbcietatcmqueantiquam Gallorum cum iis reno- 



Narratio de I V. Gallorum in Floridam 

uandam. Quodtubicenilletambcneexequutus cfl(habitaueratenimantei 
in iftis regionibus f ub Laudonniero ) vt a Rege Satourioua , qui reliquis maior 
erat & potentior, prarter amicitia^ & focietatis promifTa, capream alios^ cibos 
ad milites rcficicndos & recreados reportaret. Jlii autem tripudiates in Cmmm 
ktiriar difceirerunt , ad Reges omnes Satouriou^ cognatos ccrtiores faci^dos, 
vt cb loci poftridie conuenirent ad amicitiam cum Gallis contrahendam.-o uo- 
r um pr^fedus in terea vadum fluminis contabatur, vt fuis nauibus profpiceret, 
commodiufquecum iflis Barbaris negotiarctur. PpftridiemaneRexmagnus 

Satourioua,Tacadocorou,Halmacanir,Adiore,fl[arpaha,Helmacape,Hcly- 
iCopiIe,Molona,alijq; illius cognati & affines comparuerunt cum armis fuis c6- 
fuetis : dcin miferuntoratum Pr^feaum Gallorum vtadfedefcenderet; quod 

illefecitcumgladiis&catapultis,quastamenvtfuideponercnt,iufIir:poft- 
quani Barbari,qui de co conquerebantur,hortatu Gourguefij fua arma pariter 
depofuifTent, acauferriiufllfrent in mutucEfiducia^tcfHmonium, itavt Galli 
folos gladios retinerSt. Quod cum fadum cffet , Satourioua ad ipfb m progref: 
fus, eumaddexteramfuam federe fecit, in fcde lentifcinamufcoteaa,fu^fi- 
mili: poftea duo ex fcnioribus fentes herbasq) alias,qu^ coram ipfis erant,euul- 
fcrunt, ac loco bene purgato omnes in vrbem fupra terram federunt. Hic cum 
Gourguefius loqui vellet, Satourioua priEoccupat , enarrans ipfi mala inciedi- 
bilia,continuasq;iniurias, quasomnesBarbaricum vxorib us &libcris,ab Hi- 
fpanis inde ab eorum aduentu , aliorumq; Gallorum ftrage perpefll cft^cnt , fcq; 
teftatur perpctuo dcfiderio flagrarc tam infignem proditionem non minus fe- 
uere vlcifc5di quam proprias oflbnfas, propter firmam illam amicitiam , quam 
erga Gallos fcmpcr gefl^crint , fi modo fibi auxilium pr^eftaretur. In quam rem 
cum Gourguefius iureiurando opcm & auxilium fuii promififtet , focietatem- 
queipfi mutubinterfciurafrent, Gourguefiusqua^damuneraillis dedit,nem- 
pepugiones,cultros,fpccuIa,fecurcs,annuIos,tintinnabula,&aIiafimi!ianobis 
quidem ridicula , regibus verb illis valde pretiofa: qui pr^terea , cum illis plura 

oflrerrentur, pctiueruntquifquefibiindufium,quo diebus tantum folennibus 

inducrentur,ac cum quo poft mortem fepelirentur. Quod ciim impetraflenr, 

ac viciffim rex Satourioua duo fila granis argenteis plena,& fingulireges pelles 

aliquasccruinas, fuo moreparatas & ornatas, Capitanco Gourguefiodedif 

fent,difceflerunt illi tripudiantes ac kti valde,poftquam promififl^ent fe omnia 

occulta habituros,ac in eiidem locum validas copias cx fuis iubditis egrecrie ar- 

matis colledas ad vindidadcHifpanis fumenda adduauros.IntereaGouraue- 

fius cum diligcntcr de omnibus interrogaffct Petrum de Bre Gallum natum ex 

oppido,quod Haure dcgrace dicitur , ( quifuperioribus annis e caftris aufuge- 

rat per fyluas , dum Hifpani alios Gallos interhciebant , atque ab eo tempore a 

Satourioua cducatus fucrat , qui eum tunc huic Pra:fe6lo dedit) eius relationi- 

bus & confiliis multum vtitur , mittitq; aliquot ex fuis qui caftra ftatumq; ho- 

ftium explorent, quos duciiubet ab Olotocara Satourioua- nepote , quem hic 

in eum finem illi dederat, atque vt cffet obfes in locum Eftampefij nobilis Co- 

mingenfis & aliorum, quos ad hofHum ftatum explorandum mittebat. Pr«- 



tered 



Nauigationefub Gourguefioanno, 1567. 

terca dedit etiam ipfi filium fuum nudum, quales funt omnes , atque ex fuis v- 
xoribus eam quam magis diligebat, natam i8 annos , mufco arboru indutam: 
qui fimulper tres dies in nauibus afleruati fuerunt , donecilli ab exploratione 
rediiffenr^ac Reges qu^e polliciti erantj impleuiffent. 

Cum tempus prbficifcendiconflitutum effetjlocusque vbi omnes prsflo 
cffe deberent Barbaris affignatus vltra flumen Salinacani, quod a noflris Som- 
me vocatur, biberunt omnes magnacum fblemnitate potionem illam (qux 
C^iwe' dicitur , fitque ex quarumdamherbarum fucco) quam conflierunt bi- 
bere quotiescumque in aliquem locum periculofum fe conferunt : talique vir- 
tutepra;ditaefl,vtillisfamem& /itim perviginti quatuor horas tollat, fuit- 
que Gourguefio neceffe fimularefe de illa quoque bibere : poflea manus fuflu- 
lerunt, iuraruntque omnes feipfum num.quam deferturos. Sequutusefli- 
pfum Olotocara haflam manutenens,omnesque pra;flo fueruntadflumen 

Saranala,n6finemaximolabore,propterpluuias,&locaaquofaperqu^tras- * "^- ^>^f*- 

ire neceffe fuit:quce impedimentaiter ipfbrum remorantia, famem augebant, 

quod nihil reperirent in via quod cderent > nec adhuc defcenderatfcapha cum 

. commeatu,qui ex nauibus aduehebatur,ad quarum cuftodiam &refe(51-ionem 

relidus erat Burdegalcnfis cum reliquis nautis. Intellexerat autem prxfedus 

Hifpanos cflTe quadringentos , diflributos in tria caflra, qus eredla & munita, 

ac egregie inflruda erant fupra Maii flumen , ac prsfertim maiora caflra prius 

a Gallis extrui coepta, deinde ab Hifpanis perfeda : ad quorum primarium ac 

periculofiorem acceffum duabus leucis inrcrius ac propius fluminis oflium a- 

lia duo minora caflra confl:ruxerant, qu^ flumine interiedo propugnahantur 

a izo militibus,aIiquot tormentis bellicis, &: aliis munitionibus quas in ea cour- 

tulerant. Inde a Saracary vsq; ad minora illa caftra duarum leucarum erat iter, 

quod valde incommodum & moleftum illisfuit propter pluuias continuas. 

Dehinc a flumine Catacouru proficifcitur Gourguefius cum deccm fclopeta- 

riis ad exploranda prima caftra,eaq; poftridie fummo mane aggredienda:quod 

tamen perficere propter cxli iniuriam & nodis obfcuritatem non potuit. Rex 

Helicopile cii videret eum asgre ferre quod voto fruftratus eftet, promittit cer- 

to fe eum per facilius & commodius,quamuis longius iter,du6lurum : ac eum 

per fyluas du6lans,in profpedu caftrorum collocat, vnde animaduertit locum 

quendaminquo quxdam tantum foffarum initiaapparebant. Quare poft- 

quamriuumqui illac pr^terfluit contari iufTifTet, exfpedatdonecarftusma- 

ris,qui tum afcendebat,defluxifret,ac mihtes fuos traducit circiter horam deci- 

mam matutinam in locum vbi confpexerat fyluulam quandam inter riuum 8c 

cafbra (ne ab Hifpanis confpiceretur dum milites traducerct ac in ordinem co- 

geret) iubens furnmenta , qua: vocant Galli, ad galeas alligari , ac enfes &c cata- 

pultas manu fublatas fcrri, neaquaqua:ad cingulum vsque pcrtingebatma- 

defierentjin quaingentem multitudinem oflireorum magnorum repererunt, 

quorum teftar tam acuta: erant vt plurimi iis \x(i fuerint , alii calceos luos ami- 

ferint. Verumtamen fimul ac tranfifrent,ardore Gallico parant fe ad pugnam, 

pridic diei qui Quafimodo dicitur,menfeApriIi anno 15(^8. Gourguefius igitur 

I 



/ 



Narratio de quarta Gallorum inFIoridam 

cumhunc animiferuorem elanguefcere finendum non iudicaret , Legato Cuo 
Cagenouo viginti (clopctariosdatj&decem nautascumpoculis & vafisadi- 
gnem iniiciendum paratis,quibus portam ihcenderent . iple ex alteraparte ca- 
ftra aggreditur,habita pnus breui oratione^qua fuos monebat de inaudita pro - 
ditione, qua Hifpani erga eorum fbcios vfu fuerant. Sed cu adhuc abeffent du- 
centis paffibus acaftris, confpicerenturquecumimpeturuere, bombardarius 
vallo caflrorum confcenfb,poflquam ad arma conclamafIet,vocifcrans Gallos 
efTe.emittit aduerfus eos duo fuhninacolubrincT arma Gallica geflaris ac Lau- 
donnieroerepta;. Cumautem tertib iterare veliet, Olotocaraordinemfuum 
feruare haud edodus , feu potius ira commotus , vallum confcendit.ac haflam 
permediumcorpusiammortui traiicit. Gourguefms tum progrediens,cum 
Cagenouum audiflet clamantem Hifpanos^qui tumultu audito armati con- 
currerat, fugere,illuc fe confert,ac eos inter fe & legatum ita includit, vt ex fex- 
aginta hominibus ne vnus quidem effugerit ; quorum quindecim feruati func 
adeandempcEnam,quaanteaGallosaffecerant. Hifpaniintereaquiinoppo- 
fitis caflris erant,indeiinenter tormentis fulminabant j vnde oppugnantes 
plurimum incommodi accipicbant , quamuis quatuor machinas in primis ca- 
llrisrepertasex aduerfoiam collocaffent, ac in eos direxiffent. Quo animad- 
uerfo,Gourguefiuscum 80 fclopetariis feinfcaphamconiicitqua;opportune 
tuc ibi occurrit, vt traiiceret in fyluam caftris proximam , probe coniiciens ob- 
feffos beneficiohuius fylua: in maiora caftra, qua; vnaleuca tantum inde difta- 
bant.effugereconaturos. Barbarivero recUtum fcapha: pra^impatientiahaud 
exfpedarevalentcsjinaquamfe coniiciunt, arcus & fagittas vnamanuextra 
aquam tollentes, &aho brachio natantes. Hifpani autemvtramque ripam 
tantahominu multitudine coopertam animaduertentes , in filuam fuo-ere 
cogirant, fed a Gallis fclopis petiti, dein a Barbaris ad quos confugere volebat, 
repulfi,vitaillis priustollebacur,quamproeiusconferuatione orare poflent. 
In fumma, omnes ad vnum concififunt, exceptis quindecim quiad publicam 
& infignem poenam feruabantur . His peradis Gourguefius pra:feduscum 
iuffiffet omniaqua? in fecundis caftris inuenta crant in pnma transferri, in qui- 
busfecontinere voIebat,adconfiHumcapiedum aduerfus maioracaftra, quo- 
rumftatumnondumhabebatexploratum : tandem certior fitab vnoex ca- 
ptiuis, in maioribusillis caftris mihtes cfte circiter trecentos rcbus omnibus in- 
ftrudtosfubpr^feaomagnanimo &generofo, qui oblidionem & impetum 
fuftenturus effet, donccillifuppetia: ferrcntur. Cum autem abillo ficum,al- 
titudinem,munitionesA aditus cognouiffec, deinde oclo fcalas firmas paraf^ 
fet,ac totam regionem aduerfiis Hi^anum commoui{fec,ne alicunde nunciii 
velauxilium autperfugiumhaberet, egrediconftituit. Intereacaftroru prx- 
fectusHifpanumquendam Barbarihabitumittitadftatum Gallorum explo- 
randurcjui ab Olotocara detedus omnibus modis perfuadere conabatur , fe in 
fecundis caftris fuiffc, inde effugiffe, ac cu vndiqj Barbaros cerneret.plus mife- 
ricordix fperaffe a Gallisrveniffe aute in habitu Barbari, ne ab illis Barbaris agni 
tus trucidaretur. SedcoUatuscufupra mcmoratocaptiuo,acconui6tus quod 

exma- 



Nauigatione fub Courguefio.anno 1557. 

cxmaioribus caftriseflet, adpoenamcum aliis (eruatus eft: cum tamenprius 
Gourguefio narralTet rumorem cfle in caftriseum duo millia Gallorum fecum 
liabere , quorum metu ducenti fexaginta Hifpani qui in illis maioribus caftris 
erantreliqui,valdepercellebantur. Quare Gourguefiuseosin tali confterna- 
tione aggredi conftitucns,ac vexillarium fuum cum quindecim fclopetariis ad 
caftrorum &fluminis oftii cuftodiam rclinquens,Barbaros dc nodc oroficifci, 
ac fck vltracitracjue flumen ininfidiis collocareiubctjipfe mane egreditur, (e- 
cum fupra memoratos captiuos duos ducens, quiilli reipfa oftendant qua,' pri- 
us tantum verbis & pidura delineauerant. Cumin idnere eflent , Oiotocara 
deaotus Barbarus qui Prsfedum numcjuam deferebat, fic eum affatur ; Se illi 
femper bene inferuiifle, ac quicquid iufliflet pra^ftidfleifibi certum efle mori in 
maiorum caftrorum oppugnatione, a qua tamen nulio modo abefle velit : V- 
num tantum orare , vt vxori fu^ daret quod accepturus efl^et ab ipfo fi euade- 
ret,quofimulcumeofepeliretur, acin animarum locumkrius reciperetur. 
Cui pr^fedus Gourguefius poftqua fidelem cius f ortitudine , amorem coniu- 
galem,acgenerofim honoris immortalis curalaudafiet, refpodit fe malle eum 
viuum quam mortuum honore afnccre^ac fperareDeo iuuante fe eu vidorem 
redudurum. Simulaccaftrain confpedu fuere -, Hifpani fulminibus tormen- 
torunonpcpcrcerunt,pr^ferrim duaru duplicium Colubrinarum quxin edi- 
topropugnaculocollocatx, totufluminis tradum impetebant, qu^e Capita- 
neu Gourguefium coegeriit ftatim motem fyluis obfitum petere: a cuius imo 
caftrainitium capiebant,ad quorum extremum alterum fyluafe protendebat: 
ita vt fatis tcdus effet ad tuto, Sc fine damno accedendum. illic autem quietus 
manere conftituerat ad matutinu vsq; tempus , quo decreuerat Hifpanos fca- 
lis admotis aggredi ab ea montis parte vbi foffa non fatis a latere munita ad de- 
fenfione videbatur,& vnde pars fuorum in obfeflbs qui ad vallu defendendu m 
fefc obiicerent eiaculari poflet, interea dum reliqui confcendtrent. Sed Pr^fe- 
dlus Hifpanus infortunium fijuaccelerans,emifit e caftrisfexa^inta£lopetari- 
os,qui clam iuxta foffam progreffi , numerum atq; animu Gallorum explora- 
turi propius accedunt: Galliautem viginrinumerofub Cafenouointer caftra 
& Hifpanos egreflbs fefe collocant ad eos reditu arcendosjinterea Gouro-uefi- 
us reliquis iubet in eos a fronte impetum facere,nec nifi de propinquo loco 5c 
certis itlibus fclopos emittere,vt deinde facilius gladiis peterentur & interfice- 
rentur.lUiverofubitoinfugam verfi,ac a legato Cafenouoin angufHasre- 
dadi^omnes ad vnii perierunt. Quo fa6to,reliqui obfeffi ita confternati fuere 
vt nihil adconferuandavitam fuaconfultius fibi videretur quain fyluas proxi- 
mas fugerc,in quibus nihilominus fiigittis Barbarorum qui cos ibi exfpeclabat 
periti(quarii vnafagitta fcutum 5c corpus Hifpani cuiusdaita transfixit,vt fta- 
tim mortuus caderetjquidam facie obuertere coadi funt,GaIlorum eos perfe- 
cjuentiiimanu occumbere pr:^ferentes :haudignarifeapudneutragentemi- 
fericordi^locuinventuros^quodvtramqjpari&atrociiniuriaafreciffent.Nec 
{ane vlli ex illis reHqui fadi funt ptceter eos qui in exemplum futurii feruabatur. 
Caftra capta funt rebus omnibus neceffariis inftruda , nominatim quinqj du- 

I X 



Narrkttb cte q uinta Caliorum in Floridam 






plkibus colubrinis,& quatuor mediocribus cu multis aliis minoribus tormctis 
omiiis generis,i8 doliis pulueris tormentariijOmnique genere armorum ; <^ux 
Gouro-uefiusftatimicaph^Eimponiiudit, nonautepuluerem aliamqjfiipelle- 
6tile,quiaha:cignecorruptaiunt imprudentia cuiusdaBarbari, quipiicesco- 
quens , ignemadmouit pulueri tormentario fparib & abicondito ab Hifpanis 
ad Gallos primo infultu cxcipicdos: qui puliiis igne accenfus,armamentariuni 
reliquasq; a:des,qua:lignex erantfubuertit. Hifpaniquireliquifadifuntciifti- 
perioribus addud:i,poilquam prccfedus illis iniuria infign equa totam gentem 
Gallicaimmerito affecinent exprobrafTetjOmnesfLiipenfi funt e ramis earudem 
arboru,e quibus Galli prius fufpenfi ab iis fuerant ; quoru vnus qui quinq; Gal- 
los ftrangulaueratculpaagnofcens^iuftumDeiiudiciiifibi meritas pcenasirro- 
gantis confitebatur. Sed loco tituli quem Petrus Melendez iis impofiierat, his 
verbis Hiipanice icriptis,(Hoc non facio tamquam Gallis, fed tamqua Luthe- 
ranis,) Gourguefius tabula^abietin^ferro candentiinfcribiiuflit, ( Hocnofa- 
ciotamqua Hifpanis vel nautis.fed tamquam proditoribus,homicidis &c latro- 
nibus. ) Poflea cum videret fibi nimis paucos hominesfliperefre adcaftrailia 
prx^fidio munienda,metuens etiam ne vel Hifpani qui proximas terras obtine- 
bant,ea ruriiis occuparent,vel Barbari aduerfus Gallos , fi quos Rex eo mittere 
velietjiisfefemunirent, eafubuerteredecreuit. Proinde cureges omnescon- 
gregafTetjiisq; illud perfuaf ifTctjftatim iuffu eorum fubditi vndiq; tanto cu ani- 
mi ardore accurrerunt,vt vno die tria illa caftra funditus euerfi & folo ada:qua- 
ta fint. Quibus peradis, Gourguefius cum ad naues redire vellet quas in 
fiumine Sequana,Tacaracourou dido, quindecim leucis iilinc diftante re- 
liquerat , Cagenouum &: tormenta bellica mari pra:mittit, ipfe cum odo- 
gintafclopetariisarmatis & quadraginta nautis haftatis, quod parum fide- 
ret Barbaris , pcr terram femper acie ordinata inccdit , viasque Barbaris plenas 
inuenit qui eum muneribus & laudibus onerabantjtamqua regionii omnium 
vicinarum liba-atorem; Inter quos anus quedam dicebat fibi no amplius mori 
fore moleftum,quandoquidem Hifpanis pulfis adhuc femel Gallos in Florida 
confpexerat. Denique cum ad naues vcnifTet, casque inftrudas, & ad nauiga- 
tionem paratas inueniflet , Reges hortatur vt in amicitia & fcrdere quod cuni 
Rege Gallia; qui eos aduerfiis omnes gentes defenftirus efTct cotraxcrant , pcr- 
feueret. Quod omnes illi poUicitifunt, lachiymas ob eius difccfTum large pro- 
fundentes,ac pra:ferrim Olotocara. Quos vtfolaretur, promifitipfis feintraiz,- 
Lunas (fic cnim menfes numerant) rediturum , ac Regem fiiiiipfis exercitum, 
& cultros & multa alia munera resq; neceffarias mifturum. Itaq; iis dimiflis,fuis 
autem congregatis, & gratiis adis Deo de pr^teritis,prccibusq; fadlis pro redi- 
tuprofpero,tcrriodieMaii/58<?, omniaparatafuere: locus vbiomnespi\Tfto 
cfTcnt aftignatus,anchora:q; fiiblatx ad nauigandum tam opportune , vt intra 
feptemdecim dies vndecies centum leucas confecerint : vnae conrinuates tan- 
dcm Rupellam appulerut fexto die lunii, qui erat tricefimnsquartus ab eoruni 
difccffu a fluminc Maii: fine vlla alia iadura quam vnius nauigii & odo hohii 
numquiintus erant, cuni quibufdamnobilibus &aliis quiinoppugnationi- 

busca- 



Nauigatloneiub GQurguefio, anno 1567. 

buscaftrorum occubuerant. PoftcjUam autema Rupellenfibusla^te &lautc 
exceptus fuifiret^tancle Burdegaiam nauigat, & inde cquis celeribus ad D. M6- 
lucium contendit,quo eum defuperioribus omnibus certioremfaceret.Inter- 
canuciaturilliHif anoscertioresfa6losderebusFloride{ibus,acfcienteseum 
Rupelkefle,cui8nauigiisquce5^^r^c^f^ dicuntur & vna naue Koberge di6la 
ducentorudoliorumcapaccvsqjad locumcjui Che-debaye diciturperuenifTe 
eodem die quo inde ille profedus erat,ac Blayam vsqj eum perfequutos elTejVt 
ab ipfb nauigationis eius rationem,aliam ab ea qua multos Gallos exhilaraue- 
rat,expofcerent. Sed idfruftra: lam enim Burdegalam peruenerat. Ab eo tem- 
poreRexCatholicuscertiorfidusGourguefiumnonpotuiflecapi^ino-cnteni 
pecuni;£fummamdccernitilli,quicaputeiusadferret:pra^tereaRegemCaro- 
lum orat vt de tam cruenti facinoris authore ac facderis inter fe initi violatore 
fupplicium fumat. Quarecum Lutetiam veniilet vtfe Regi oiferret,ac eum e- 
,doceret non tantu nauigationis fua: profperum fucceffum , fed & ration es qui- 
•bus facile pofTet omnes illas regiones eius imperio fubiicere,ad quam rem fe vi- 
tamfuaomnesquefuasfiicultatcs libcnterimpenfurum. proteltabatur; ta va- 
rie exceptus efl:,vt tandem occultare fe diu coadus fit in aula Rothoma^enfi, 
anno circiter 1570. ac nifi illi a Pra:fide Marignyo , in cuius ardib us aliquamdiu 
manfit, &;QuarfloredeVacquieulx qui femperilliverus&iidus amicusfuic 
fiibuentuforet,inmagnodifcrimineverfabatur. Quod Dominicusille Gour- 
guefius animo reputas quam bene meritus effec de hoc rege Gallis & aliis qui 
evi proxime prscefTeratjquamq; indignam mercede referret , grauiflime tulit. 
Natuserat illc monte Marfanoin Aquitania, acRegibusChriflianilTimisin 
omnibus expeditionibus qu^ abhinc zj aut 30 annis fadce fucrant inferuierat; 
tandem ad Capitanei munus & dignitatem euedus,impetum vnius partis ex- 
ercitus Hifpani cum^jomilitibusfuftinuicquodaminlocoiuxtaSienam : quo 
vi capto,ac reliquis interfedis^ipfc in tcflimonium rari fauoris Hifpanici, trire- 
miimponitur:qux cum in Siciliam nauigaret,a Turcis capitur,& Rhodum,ac 
indeConflantinopohmducitur, paucispofldiebusa Romeguafio exercitus 

Maltenfisducerurfuscapitur.Hacrationeilledomiireucrtitur,nauigationem 

in Africainflituit , inde in Brefiliam,& mare quod delSu dicitur , fe conuerrit. 

Deincupidus Gallicinominis vindicandi,in Floridam contedit eo cu fucceffu 

que vidimus. I ta vt continuis facinoribus bellicis tii terreftribus tum maritimis 

fadus non minus intrepidus Capicaneus qua nauta peritus,Hifpanis formida- 

bilis euaferitjReginiE veroAngli^ ob virtutij fiiarii meritii expetendus.Deniq; 

anno 1582 aDomino Anthonio eligitur adducendam cii dignitate Thalaffiar- 

cha: claffem,quam confHtuerat mittere aduerfus Rege Hifpani^, qui anno fii- 

periore Portugalham occupauerat tamquam propinquior atq^aptior ad fucce- 

denduD. Sebaftiano, regi vltimo qui in pugna aducrfus Rege Fegium in Bar-; 

bariaoccubuerat. SedLutetia Turpnas profedus adcertialiquid de 

negocio coifituendum^morbo corripitur,ac ta,nde magno cii 

dolore omnium quibus erat notus moricur. 

F I N I S. 

-M 



INDEX RERVM PRAECIPVE 

MEMORABILIVM IN HAC 

HlSTORlA CONTENTARVM. 



l8. 
1. 
I. 

1. 1. 



Adelanoregulus 
Admiralius Caftilioncus 
Adufta rex 
America quarta orbis pars 

aquodida 

eiusdiuifio 
AmericusVefpuciusFlorentinus i. 

Antilkinfulac x." 

Apalatcy Florid^ montes 15. ip. 
Arlacius Laudonnieri Signifer 13. 

Aftatlanprouincia z. 

B 

Bahamainfula 1. 

Biminiainftila Parcrg. i.b; z.b: 

Boriguena infiila Parerg. ■ 1. a: i. b; 

Brafiiia 1. 

C 

Cailius primipili centurio Laudon- 

nieri 11.15.20. 

eius oratio ad Laudonnierum n. 

Calosrex Kf.17. 

Canadaprouinci^ z. 

Cannaveral 17. 

Carolinaarx ^. 

abHifpanisoccupatur 15. 

Carolus IX. Gall.Rex 6. 

Caflina,ecuiusfoliispotio 18. 

Ceuolaprouincia %, 

Chriftophorus Colonus i. 

Chihli i^: 

Choya i^. 



parcrg. 



i.a: 

^7- 



Cubainfiila 

D 

Didacus Columbus 
D. Georgii manica 
D. loan. de portu diuiteinfiilaparcrg. 
i.a:2.b: 

E 

"Edelanoinfiila 1«^. 

Enecac|ue i^; 

FerdinandusRexParerg. z.a.b. 

Ferdinandus Sottus Parerg. 3.2. 

Florid£Ede(criptio 1. 

fertilitas 

inventioParerg. 

fitus Parerg. 

F 
Franciaantardica 
Francianova 
Francifcus I. Gall.Rcx 

G 
Gallorumin Florida crudclisi c^dcs 

Gamasfinus 

Gratianusportuf 

Grotaut 



2,.3. 

i.a.b. 
i.b. 

i. 

i.i.y. 

2. 



H 



2. 

15. ip. 



Habledegracc 



Hauanaportus i^. i«).}o. 

Hawquins naucleri Anghhumanitas 



ii. 



Henricus v 1 1. Angl. Rcx Parcrg. i. b. 
2,. a. b. 

Hionacara 



I N D E X. 



Hiohacara rcgis vidua 
Hi(paniola infula 



I 



2. 
Z. 



lacobus Carcerius 
loannesPontiusparerg. i.a.b.i.b.^.a. 
loanncsVerrazanus z. 

Ifabella CaftellcE Reginaparerg.i.a.b. 
IfabelUinfula z, 

luventutis fons fabulofus parerg. /.b. 

L 
Laadonnierus claflis Gallicse prxfe- 
(Stus 



Oathkaquaregulus 17. 

Onachaquararegulus \C, 

Onatheac|uarcgulus i^, 

O ttignius L auoonnicri Icgatus 8. i j. 
Ouftacaregulus 
Outinare/^ulus 



P 



12,14.17. 



12. 



ineumconmratio 
invinculaconiicitur 15. 

ineumconiurantes Cubam dc- 

pricdantur. 
in eum coniurantiumcapita fup- 

plicio afficiuntur 21 

cunii quibusdam c manu Hilpa 



z, 
14. 



norum elabitur 
Lucayainfula 
LudouicusCancellus parerg. 

M 
Maius fl. 

Marracon regulus 
Marty res fcopuli formidales 
Mathiacarcgulus 
Mexicanuslinus 

N 
Norumbega prouincia 
O 



25. 
2. 
i.b. 

16, 

16. 

i^.ip. 

2. 

2. 



Pacchicaregulus 
Peru prouincia 
Petrus Gambic 
Potanour^gulus 

Quiuira prouincia 
R 
Ribaldus claflis prcefedus 7. t.iz^ 
eius claffis ad fcop ulos alliditur 
24. 
Robcrtvallus zl 

Rocheferrierius 12.14.1/. 

Sarropelacus 17. 

Saturiouaregulus 7-9-^7- 

Sebaftianus Gabotus Venetuspareg.' 
2.a.b. 



Terra Papagalli 

Tctlichichimichi prouincia 

Themiftitan 

Timogua 

Typhonesventi 

Villagagnonus 



/. 
2. 

14. 





P A R E R G O N. 
DE AVTGRE ET OCCASIONE 

H V I V S H I S T O R I ^. 

'AcOTirsr. Moyne^alias Mo rgensis, nationt Gatlus^p. 

' ^ore^regi^^quiinHifloriacontexm nomine Jacohi ^iyHorgue- 

\ fn citatUYy -vnus ex x r. iUis , qui cum Laudonniero ex cMe euafe- 

J rant,fj>e^ator ^totius a^uspars , rem aBam RegiGalliatum re- 

^ dux ipfi exppfuit ordim ; ah quo 'vt in tahulas referret admonitus, 

eam infia lingua idiomate optimafde profecutus ejl ifedmuatim 

jit^ifi^ueafferuans^haeienHiiieaminpuhlicumprodirenoluit. 

VerumpaucisahhincanniscumLoNDlJVi in^NG LIA 'verfareturk^ 
nejlus^irTHEODORiCf^sdeBRrLeodienfts&ciuisapudFRANCFOR- 
TENSE s,cum Morguefto iUo non 'vulgare.mfamiliaritatem contraxtt.^fimulde 
rehusplurimisadHiftoriam hanepertinentihus inftruaus eft.adeo vt de eapuhlican- 
dainteripfisconueniretur. 

Morgenfi interim e viuisfihlato.ah eius viduaprecio eam redemptamfthima- 
c.i^auitTHEODORicvspradi£lus,<iAnnoij8/. 

, , ^isttafihahentihHs^omnihusnotumeJficupimus,nosHiftoriamhancno{lram 
f^neno^^^^^^nlucemprofe^^^^^^^ 

hincmde eam compilajfefidomnmo noftri autoris textumfanae & reliM ohfer- 
mndo.exemplar GaUice ah autore ipfi exaratum,Latinofimul& Qermanico fermo^ 
n^^tn:pmic<ivtilitati$gratiamadverhumexprefiiffe. 

^dumhrationes autem& rerum geftarum effigies atque imaginesadviuum 
expreJJas,perautorem ipfim horum omniumfieaatorem confignatas.&^^vhiuiscum 
mente textus congruentes affahre & artificiqfein are effinximus, 6r ingratiam in^e- 
mojorum.vtres non narrari tantum ,fed &geri coram luculenter videatur, puhfice 
propofiimus. "* 

_ ,: Q^^inrefiquidoperaatqueinduftriaautfimptihusetiampraftitumejl, honi 
fjQcatqueacjui confilentes, 'vicij^imhoneftum&ingeniofumvirum Theodo- 
RJTM de Br r Leodienfim^erciuem apud inclytam Francfortensi 

^^fM(^nHmrempuhl.cuiustumipftus,tumeiufdemetiamliheroruminidemar- 

^iP<^i^niafitdueerexcellenterincumhentiumopeatqueopera,quidquididefl 

, omne conftat.amoreerheneuolentia veftraprofiquamini,^' eum Hu- 

dio acfauore veftro dignum.admaioraq^ excitandum 

omninoexiftimetis. 



MindjK 



MEND^ QV^DAM PARTIM EXEMPLARIS 

vitio, partim operarum typographicarum feftinatio - 

ne commifla;, fic corrigend^e. 

• £pifi.dedic.pag.%.fac.b.verf.ijf.xo.Fey. 
l AG. I wrjC^ i.Francia p. ^.v.io,cuie.c.ex-pofttafunt,ar p.8,v.i ui»fnLaudon 
vicfhtrejp. v.^i tnftruendo p.io,v. ii,verode p.ii,v.ic,,valmtind.v.i9^ 
Ouftaca V. 3 7,conftnuunt, v. 3 ^Mgnnt, p. i^,v. io.^u^*nflu.v. 17, Seianorl 
V ^o,nomtne v^i,Fourneauxi. p.x6,v.i, tantohuim p. 1 7, t'. i i,fretonaufi: 
p.i8v.^7,collefo p. i9.v.io,Ouftaca v.i^,Ouftaca v.ii,Thraciam, p.J.v. 
Vi j^Zrrf''-^' z, i4,/^^„^. , 6,verherav.^^, Havvauins p.ii,v.6, 
htZt:l'J'''r f-^ 9>#./:«.ff....4o,.ff.,;>e/? ;,. , j,^. , i,defcenftonem v. 3 z, 
h.rentesvkdefienderunt: p.i^,v.ii,Trtbunum, p.^,v.i,mtltiariafigum, p.ii, 
v.i^^eumconctderunt, J& * r * 

Tigm:i ;ycrr.i.s>,ibicumcor iiii.4,confieais,mi y.i^,ammaduerfts,iaicofujra vit. 
i,ftuuto^um i6,aduenerant,a.fredterunt. viii. 1 ^,fef^uipede xii. i,ho,mut 
xiiii. ycolore xx.i,cuttmapertentes,fang xxi.i o,al,^uamfupel xxiii. i,her. 
maphrodttorum^,ferunt:hanc xxv.7,Udantur,a xxvi. i , tnferunt: c, , f.uamat 
XXX. 11, deprejjdob x\xix.i^,[vtexicontbusv.l.) 

^f^^gohav.ii,nobmataii,Attabal,bab.v.i7,Indicibttsio,cxcit4ndHm, 
ittera 1 1 ,f.b, legetn tttulo,^^. quarta GalL
Internet Archive Audio

Featured

Top

Images

Featured

Top

Software

Featured

Top

Texts

Featured

Top

Video

Featured

Top

Mobile Apps

Browser Extensions

Archive-It Subscription

Save Page Now

Full text of "Brevis narratio eorum quae in Florida Americae provincia Gallis acciderunt ... : quae est secunda pars Americae. Additae figurae et incolarum eicones ibidem ad vivum expressae, brevis item declaratio religionis, rituum, vivendique ratione ipsorum ..."

See other formats
